NHỮNG BẬC THẦY CỦA TÔI (Xuân Vũ): Mục Lục

Nhà văn Xuân Vũ trong vườn hoa lưu niệm William Shakespeare tại Anh quốc (1972)

Nhà văn Xuân Vũ trong vườn hoa lưu niệm William Shakespeare tại Anh quốc (1972)

Đánh Máy: Lê Thy

MỤC LỤC


Lời Nhà Xuất Bản
Đôi Lời Cùng Độc Giả
PHẦN I
Chương I : Truyện Tầu: kho tàng văn hoá của tôi
Tây Du: trang truyện đọc đầu tiên
Chương II : Ông thầy Huế,
bạn thơ từ phương xa của tía tôi
Chương III : Từ trận đòn nên thơ
đến kho tàng trong ngôi nhà xưa
Chương IV : Rửa chân cho sạch nước phèn
Chương V : Rạp hát Nam Xuân
và nàng tiên của tuổi thơ
Chương VI : Nắng gió
và tiếng chuông chùa quê ngoại

PHẦN II
Chương VII : Mầm non ươm trong khói lửa
Chương VIII : Thi sĩ vàng: Xuân Tước
tức thi sĩ Tâm Điền, thầy tôi
“Đây biển rộng, đây rừng sâu”
Chương IX: Trận Cầu Mống 1946
Hoạ sĩ Diệp Minh Châu:
“Sản phẩm kỳ dị của hoá công”
Chương X : Sơn Nam Phạm Anh Tài
Kiên Giang Hà Huy Hà
Chương XI : Nhà phóng viên bắt đầu biết mùi thuốc súng

PHẦN III
Chương XII : Những bậc thầy trong văn xuôi
Ra miền Bắc: Hà Nội đất ngàn năm văn vật
Chương XIII : Nguyễn Tuân:
Người bào chế rượu mơ
Chương XIV: Nguyên Hồng:
khi viết tôi cấu thịt da tôi để trên giấy
Chương XV: Nguyễn Huy Tưởng:
“đất Nam kỳ là đất tiểu thuyết”
Chương XVI: Nguyễn Công Hoan:
“truyện là bịa y như thật”
Chương XVII: Chi tiết nhỏ làm nên tiểu thuyết lớn (Léon Tolstoi)
Chương XVIII : Cá tánh của nhân vật trong truyện Tầu
Chương XIX : Thêm vài nhân vật có cá tính độc đáo trong truyện Tàu:
Lã Bất Vi – Quách Hoè – Dự Nhương – Tạ Nguyệt Kiều
Chương XX : Mấy truyện ngắn tôi không bao giờ quên
Chương XXI : Góp nhặt bốn phương
Chương XXII : Viết thêm
Lại viết thêm
Phụ Bản

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

Xuân Vũ là một nhân vật dị thường! Sinh trưởng ở miền Nam, tập kết ra Bắc, được lệnh xâm nhập miềnNam để viết về “cuộc đồng khởi của Bến Tre” thì ông lại nhìn ra “đường đi không đến” để trở về với dân tộc. Rồi cùng với một bộ phận dân tộc ông đã chọn con đường “lưu vong” năm 1975, thay vì ở lại với một chế độ đã hơn một lần đánh lừa ông cũng như đồng bào ông.

Không phải là mọi sự đều êm thắm đối với ông. Không viết được trong 10 năm ở miền Bắc, vào miền Nam lại được giải thưởng với cuốn Đường Đi Không Đến – được tái bản 8 lần tại hải ngoại., tái bản một cách bí mật nhiều lần ở ngay “thành phố Hồ Chí Minh” và bán với giá chợ đen. Ra hải ngoại với một hành trang đầy ắp chữ nghĩa mà túi tiền thì rỗng không, ông không nề hà làm đủ mọi nghề – miễn là lương thiện để kiếm sống – mong một ngày có phương tiện cầm bút trở lại.

Sau vài năm vắng bóng trên văn đàn, khi có điều kiện ông đã trở lại cầm bút với một sức mạnh vũ bảo, ông viết nhu thác đổ: hồi ký, truyện ngắn, truyện dài, kịch, truyện phim, khảo luận, phải năm sáu nhà xuất bản mà in không kịp, quyển sau lại dài hơn quyển trước. Tính tới nay, ông đã cho ra đời hơn 50 cuốn sách. Đại tác phẩm 2000 Ngày Đêm Trấn Thủ Củ Chi (viết chung với Dương Đình Lôi) giờ này đã ra đến quyển thứ sáu và vẫn còn tiếp tục, không biết khi xong thì thành mấy nghìn trang!

Có người cho rằng ông đã để chính trị chi phối ngòi bút nhiều quá. Song ta phải nghĩ rằng ngay dù nhận xét đó có đúng phần nào với Xuân Vũ chăng nữa thì cũng là điều tự nhiên, vì nếu giờ này ở cuối thế kỷ 20 còn có người, sau khi đã sống với phát xít, với Cộng sản, với độc tài với tham nhũng và phi nhân mà rồi vẫn bình chân như vại trước mối thù dân tộc hoặc cho là người nghệ sĩ cần và bắt buộc phải ở trên tất cả . . . thì có lẽ người đó cũng quá vô tâm như sống trong một thế giới nào khác, không phải thế giới ta đang sống, đang vật lộn với hàng ngày, một thế giới mà ở ngay trên quê hương ta vẫn còn chế độ đàn áp đối với những người cầm bút, những người tranh đấu ôn hòa cho lý tưởng tự do.

Nhưng trường hợp Xuân Vũ, nhận xét trên không hoàn toàn đúng, vì bên cạnh những loại sách phơi bầy bộ mặt thật “xã nghĩa”, ông còn có những tác phẩm mô tả tình cảm con người, tâm lý xã hội, tình đồng ruộng, tình đất nước . . . Bây giờ, cuốn Những Bậc Thầy Của Tôi đang ở trên tay quí vị là một cuốn Ký sự Văn học, ghi chép những kinh nghiệm viết văn do các bậc tiền bối truyền lại một loại khá hiếm hoi trên văn đàn hải ngoại, trong đó tác giả, bằng giọng văn dí dỏm, truyền cảm, gợi hình . . . chia xẻ với chúng ta những mẩu chuyện thu nhặt được ở những buổi chuyện trò thân mật riêng–mà ông có mặt–của các nhà văn, nhà thơ, hoạ sĩ, nhạc sĩ. . . trao đổi với nhau một cách chân tình, cởi mở khi vắng bóng công an hay đại điện Đảng và Nhà nước. Nó không phải là thứ kinh nghiệm rập khuôn trong mấy “Trại viết” do Đảng và Nhà nước “chăn dắt” các “ngòi bút sáng tác”. Trong cuốn này Xuân Vũ thổ lộ: “Tôi sẽ ghi một cách chân thật và đầy đủ những điều tôi học được ở các cụ về phần “nghệ thuật vị nghệ thuật” mà thôi, còn phần nghệ thuật vị . . . cái gì khác xin gác qua cho độc giả khỏi nặng nề, nếu có đọc những trang sách này.”

Trong một lá thư riêng cho nhà xuất bản, nhà văn Xuân Vũ tâm sự: “Tất cả cuộc sống xưa bình thường bỗng nhiên trở thành kỷ niệm. Tôi còn nhớ nhiều người quá mà không viết nổi nữa. Không có nhà văn nào khi chết mà đã hoàn thành tất cả những ý đinh của mình. Cuốn sách này coi như là trạm nghỉ chân ” cuối cùng, nghỉ xong rồi ngủ luôn không đi đâu nữa hết… “

Ở một đoạn khác nhà văn than thở: “Không có cái nước nào khổ ải trầm luân như nước mình. Chị Ngân Giang nghe nói có vào Sài Gòn bán quán cà phê rồi trở về Hà Nội rồi, có lẽ không khá. “Hôm nay ôn lại chuyện non sông…. “

Nguyên văn cả hai câu thơ như sau:

Hôm nay ôn lại chuyện non sông
Nghe sóng nghìn xưa vỗ bến lòng.

Nhà văn Xuân Vũ đã từng thổn thức về hai câu thơ trên của Ngân Giang nữ sĩ, do đó chúng tôi không tin cuốn sách này sẽ là “trạm nghỉ chân” cuối cùng, nghỉ xong rồi ngủ luôn không đi đâu nữa… ” như ông nói, vì từ lâu cứ mỗi lần “chuyện non sông” len lén trở về tâm tư ông, thì “sóng nghìn xưa” lại dạt dào trong lòng… làm ông không thể ngồi yên được. Chúng tôi thiết tưởng tất cả chúng ta đều mong như vậy.

TỔ HỢP XUẤT BẢN MIỀN ĐÔNG HOA KỲ
1998

ĐÔI LỜI CÙNG ĐỘC GIẢ

Vài năm trước có một bạn đọc gửi thư cho tôi, gọi tôi là “nhà văn lão thành”. Tôi giật mình. Mình già thật rồi sao? Mới ngày nao tóc xanh ngăn ngắt, mà mới có mấy chục năm qua, nay đã lão thành?

Nhưng đó là sự thực. Mình đang sống những năm cuối của cuộc đời. Hãy cố gắng viết những gì chưa viết, kẻo rồi như Balzac, khi nằm xuống, trong ngăn kéo hãy còn 45 quyển sách mới phác hoạ, trong đó có một quyển định viết về nước Tàu.

Gần đây có nhà xuất bản yêu cầu tôi viết về kinh nghiệm viết truyện. Tôi từ chối ngay vì tôi không có kinh nghiệm gì cả, hoặc thoảng như kinh nghiệm của mình chỉ làm hại cho việc viết lách, thì càng không nên đưa ra. Vì viết văn không có luật lệ, nguyên tắc như làm bánh hay xây nhà.

Trong văn học nghệ thuất, cái món văn là “kỳ quái” hơn cả. Âm nhạc thì có trường dạy, có người đỗ tới bằng tiến sĩ âm nhạc, hoặc viện sĩ nhạc viện. Môn hội hoạ cũng có trường Sơ đẳng tới Cao đẳng Mỹ thuật. Môn Kiến trúc, Nhiếp ảnh lại càng phải học.

Không có môn gì là không có trường từ Sơ cấp tới Cao cấp, chỉ có văn học là không có trường. Nếu có chỉ là trường lý luận, chứ không có trường nào dạy sáng tác cả Chỉ có những Viện Văn học, Hàn lâm Văn học để đánh giá các tác phẩm thôi. Trông thế thì biết Văn học là môn nghệ thuật lạ lùng nhất. Có thể nêu một vài dẫn chứng sau đây ở nước ta mà tôi biết khá rõ:

Hồ Biểu Chánh là một vị chủ quận, Nguyễn Công Hoan là thầy giáo, Nguyễn Tuân l công chức, Tô Hoài là một người dân thường của một làng thợ dệt, Nguyên Hồng là một người nghèo, Truy Phong là thầy giáo, Xuân Tước là một nhà huấn luyện thể thao, Sơn Nam là một học trò khó, Huy Hà là một thanh niên mê thơ Nguyễn Bính v.v… và v v Nhưng bỗng họ trở thành nhà văn trong một sớm một chiều, vì những trang sách mà họ viết lên bằng con tim thổn thức, không với khuôn mẫu nào cả, không có thầy nào dạy cả.

Tôi chưa thấy ai định nghĩa hai tiếng nhà văn một cách độc đáo và chính xác bằng Thạch Lam: “Nhà văn (hay nghệ sĩ) là một sản phẩm kỳ dị của Hóa công … Không phải muốn là được, học mà nên … ” Tôi xin mượn thêm lời Nhà văn cổ điển Nga, mà tôi đọc cách đây gần 50 năm. Piotr Pavlenko đã nói: “Những kẻ có trái tim âm ấm (les coeurs tièdes) không làm nhà văn được. Hãy viết để trở thành nhà văn. Khác hơn, thì đó chính là buôn lậu”. Hai danh nhân trên đã định nghĩa rõ ràng nhất hai tiếng nhà văn. Các bậc tiền bối ta đã viết, và đã trở thành nhà văn. Ngày nay hễ nói đến Hồ Biểu Chánh, là nói tới Ngọn Cỏ Gió Đùa, nói đến Nguyễn Công Hoan, không thể quên Bước Đường Cùng, Lá Ngọc Cành Vàng, nói đến Nguyễn Tuân, phải nhắc Vang Bóng Một Thời, Chùa Đàn, nói đến Tô Hoài là thấy lại Dế Mèn Phiêu Lưu Ký, Quê Người, nói đến Nguyên Hồng là nhớ đến Bỉ Vỏ, nói đến Sơn Nam là muốn tìm đọc Văn Minh Miệt Vườn, Hương Rừng Cà Mau, nói đến Huy Hà là ngậm ngùi Hoa Trắng Thôi Cài Trên áo Tím, Sơn Nữ Phà Ca, nói đến Tâm Điền – Xuân Tước là nghe lại dư âm Tự Do Cơm áo Hòa Bình, và những bài thơ nâng ông lên hàng Thi sĩ Vàng của thơ ca thế giới hiện đại.

Đó là những bực thầy của tôi trong văn học nghệ thuật, những người đã trao cho tôi cây bút để cầm và viết. Đúng ra tôi muốn nêu lên những điều mà tôi học được ở các thầy rải rác khắp nơi chớ không ở một trường học nào. Có những điều tưởng chừng như rất nhỏ, thế mà lại rốt lớn, có những điều tưởng là bình thường, nhưng lại rất cao siêu. Trong nghề viết, học và hành suốt đời vẫn chưa hết. Ngoài nhữmg điều học được nơi các bậc ấy, tôi cũng xin được nêu lên những hoàn cảnh mà tôi nghĩ rằng có ảnh hưởng đến tôi, những ông thầy vô danh mà kẻ dạy lẫn người học đều không biết. Sách của ta còn có câu “Học thầy không tày học bạn “. Tôi học ở bạn cũng nhiều như học ở thầy.

Vậy xin cảm tạ các thầy và các bạn.

Xin cảm tạ độc giả.

xuanvu_sign

Advertisements
This entry was posted in Hồi-ký - Bút-ký, Xuân Vũ and tagged , . Bookmark the permalink.