CÁC NGÔI CHỢ Ở SÀIGÒN, CHỢ LỚN và GIA ĐỊNH TRƯỚC 1975 :Chợ Thủ Đức- Chợ Gò Vấp- Chợ Phú Nhuận- Chợ Bà Điểm

(TM tổng hợp và bổ túc)

B-Tỉnh GIA ĐỊNH

Để dễ dàng việc định vị các quận lỵ của tỉnh Gia Định trình bày trong bài này, bản đồ của tỉnh này trước năm 1975 trích từ tài liệu [9] được đính kèm dưới đây.

31-Chợ Thủ Đức
Đường Linh Chiểu- Quận Thủ Đức- Gia Định

Theo tài liệu [9]: Từ trung tâm hành chánh tỉnh Gia Định tới Thủ Đức có ba lối đi :

1. Theo quốc lộ 1 từ đường Nguyễn Văn Học qua cầu Bình Lợi, thẳng một đường tới Thủ Đức khoảng 9 cây số rưởi.

2. Theo liên tỉnh lộ 22 (từ đại lộ Chi Lăng qua Bạch Đằng) đến ngã ba Hàng Sanh quẹo trái sang quốc lộ 13 nối dài tới cầu Bình Triệu giao điểm của quốc lộ 1 và theo quốc lộ 1 này thẳng tới chợ Thủ Đức khoảng 9,8 cây số.

3. Theo liên tỉnh lộ 22 ,từ đại lộ Chi Lăng qua Bạch Đằng-Hùng Vương quẹo trái sang xa lộ Sàigòn-Biên Hòa tới ngã tư Thủ Đức, quẹo trái sang hương lộ 31, vào chợ Thủ Đức độ 13 cây số.

Theo tài liệu [18,116]: Ngày xưa trong thập niên 1940 và 1950 từ Sài Gòn lên Thủ Đức, theo Quốc Lộ 1 (đi ngã Cầu Bông, Đa Kao), vào Bà Chiểu xuống đường Nguyễn Văn Học qua Ngã Tư Bình Hòa và Ngã Năm Bình Hoà, qua cầu Băng Ky, cầu Bình Lợi , Cầu Gò Dưa và sau cùng là Cầu Ngang để vào Thủ Đức.

Từ sau 1961 khi có xa lộ Sàigòn-Biên Hoà, từ Sài Gòn lên xa lộ chạy thẳng qua nhà máy Xi Măng Hà Tiên , qua khu vực làng Đại Học đến ngã tư Xa lộ rẽ trái đi vào chợ Thủ Đức, nếu rẻ phải thì vào Chợ Nhỏ và Trường Bộ Binh Thủ Đức.

Đến đầu thập niên 70 có thể đi Thủ Đức bằng cách lấy đường Phan Thanh Giản hay Hồng Thập Tự qua Ngã tư Hàng Xanh, theo Quốc lộ 13, qua cầu Bình Triệu, đến ngã tư Bình Triệu thì rẽ phải để đi về hướng cầu Gò Dưa vô chợ Thủ Đức.

Theo tài liệu [116]: Tính cách nửa chợ nửa quê này của vùng Thủ Đức thể hiện qua nhiều quang cảnh trái biệt. Giữa Cầu Gò Dưa và Chợ Thủ Đức ta có thể trông thấy nhiều cánh đồng lúa, nhiều khu vườn cây ăn trái với những ngôi nhà tranh vách đất, nhưng xuống khỏi dốc Cầu Ngang thì đã vào thị trấn Thủ Đức vớI phố xá san sát hai bên Chợ Thủ Đức. Thủ Đức có những cánh đồng lúa, những khu vườn cây ăn trái, những vườn cao su, nhưng cũng có những nhà máy kỹ nghệ thuộc loại lớn nhất trong nước thời Việt Nam Cộng Hoà, như nhà máy Xi Măng Hà Tiên, nhà máy Việt Mỹ kỹ nghệ dệt sợi công ty Vimytex,nhà máy làm sửa hộp Foremost, nhà máy nước Đồng Nai, nhà máy nhiệt điện Thủ Đức, nhà máy kim khi Vikimco, nhà máy sản xuất tôle Vinaton.

Ngoài ra,Thủ Đức còn có các hãng dệt như nhà máy sợi dệt, nhuộm Phong Phú và Vidifasa, xưởng sản xuất bóng đèn điện, xưởng làm fibro-ciment (tài liệu [9]).

Thủ Đức còn là một vùng đất tôn giáo phong phú khá quan trọng của Miền Nam, với lăng mộ, thánh thất, đình miếu cổ kính, chùa chiền và nhà thờ. Chùa Nhất Trụ ,sau hai năm xây cất tại làng đại học Thủ Đức đường Nguyễn Du,được hoàn thành vào năm 1972,là một trong những danh lam thắng cảnh của tỉnh Gia Định (tài liệu [9]).

Về phương diện giáo dục, trước năm 1975, Thủ Đức là đơn vị hành chánh cấp quận duy nhất có đầy đủ các trường từ cấp tiểu học lên đến đại học.

Một khía cạnh nữa là sự kiện từ lâu vùng Thủ Đức đã là “sân sau” của người Sài Gòn. Trong thời Pháp thuộc,Thủ Đức đã là một khu ăn chơi nổI tiếng qua câu nói “Chợ Thủ Đức năm canh thức đủ”.Trong thời Việt Nam Cộng Hòa dân Sài Gòn vẩn tiếp tục truyền thống nầy.

Theo tài liệu [9] :” Khi xưa có một vị Thủ đồn đầu tiên nơi này tên Đức. Sau có ông Tạ Dương Minh đứng ra qui dân lập chợ buôn bán, nhớ tên công vị thủ đồn này,nên lấy tên và chức tước mà đặt cho chợ, gọi là chợ Thủ Đức nay đã thành danh“.

Mặt khác theo tài liệu [117] lại viết rằng trước khi có tên Chợ Thủ Ðức, thì ngôi chợ do ông Tạ Dương Minh lập ra từng mang tên Linh Chiểu (Làng Linh Chiểu là một phường của Thủ Ðức).Người dân cố cựu sống ở Thủ Đức kính trọng gọi ông Tạ Dương Minh (Tạ Huy) là ông Tiền hiền. Ông này có tên hiệu Thủ Đức. (Vậy thì, Thủ Ðức là ai? Tên hiệu của ông Tạ Dương Minh hay tên chức quan Thủ đồn đầu tiên nơi này tên Đức?).

Năm 1868, khi Pháp chiếm xong Gia Định, tên gọi Thủ Đức mới xuất hiện từ việc tách huyện Ngãi An thành một khu độc lập sát nhập vào tỉnh Gia Định, mang tên khu thanh tra Thủ Đức. Như vậy tên gọi Thủ Ðức chỉ mới có cách nay một trăm năm mươi năm và ngôi chợ mang tên Thủ Ðức cũng có chừng ấy tuổi. (Từ đó người ta phỏng định rằng chợ Thủ Ðức có thể đã có mặt vào khoảng thập niên 1870?).

Ông Tạ Dương Minh là một thủ lĩnh thiểu số người Hoa trong phong trào “phản Thanh phục Minh” bị nhà Thanh truy đuổi chạy lánh nạn sang Việt Nam xin thần phục nhà Nguyễn và được cho định cư ở vùng đất Ngãi An thuộc thuộc phủ Phước Long-tỉnh Biên Hòa.

Ngay bên hông chợ Thủ Ðức thuộc phường Trường Thọ hồi trước có từ đường ông Tạ Dương Minh do con cháu họ Tạ cất lên từ năm 1930 trong khi đó ngôi mộ của ông Tiền hiền tọa lạc ở Ðình Linh Ðông thuộc phường Linh Chiểu.

Sau năm 1984 từ đường được dời về Ðình Linh Ðông. Ngày di dời từ đường, dân chúng tổ chức cúng Ðình rất là trọng thể. Người dân tổ chức lập hương án, khánh thờ rất trang trọng để ghi nhớ công ơn người mở đất phương Nam, lập ra chợ Thủ Ðức phồn vinh cho dân chúng trong vùng có nơi mua bán. Cúng Ðình xong, dân chúng kéo nhau ra ngôi mộ của ông Tạ Dương Minh cúng bái, quét dọn sạch sẽ, cây cối chung quanh khi ấy còn nhiều tàn cây mát rượi. Nhưng chỉ được vài năm, dân chúng từ đâu kéo đến mua đất cất nhà bao bọc quanh khiến khu mộ không còn thoáng đãng. Một người dân phường Linh Tây, Thủ Ðức đã kêu gọi trùng tu mộ ông Tạ Dương Minh ‘’Là con cháu Người Sài Gòn xưa, tôi thấy rằng phải có trách nhiệm ‘gìn giữ cho muôn đời sau’ và ‘ăn quả nhớ người trồng cây’, thành kính người đã có công lập dựng để có vùng đất Thủ Ðức trù phú ngày nay”. Hiện nay việc trùng tu được hoàn tất, mồ mả ông Tạ hiền trông cổ kính như xưa.

Sau này, ngụy quyền cộng sản quận Thủ Đức có kế hoạch dùng mảnh đất từ đường để cất trường mẫu giáo. Ngôi từ đường được tháo dỡ nhưng rồi chẳng thấy trường mẫu giáo đâu. Tới năm 1992, mảnh đất trụi lủi kia trở thành bãi gởi xe đạp cho người đi chợ.

Chợ Thủ Ðức từ nào giờ vẫn vậy, hai đầu chợ xây bằng gạch trang trí đơn giản có ba cổng vòm, mái chợ lợp ngói vẩy cá. Ngôi chợ với diện tích khiêm tốn vẫn như xưa và nét sinh hoạt mua bán cũng không thay đổi nhiều.

Người Sài Gòn hoặc các tỉnh thành biết đến chợ Thủ Ðức qua món nem nổi tiếng nhất miền Nam. Nghề nem ở Thủ Ðức ngày xưa tập trung quanh vùng Linh Chiểu, Linh Ðông,Trường Thọ, Hiệp Bình Phước. Chung quanh các dãy phố và các sạp mặt tiền chợ bên đường Linh Chiểu xưa ,nem được bày bán, treo lủng lẳng từng chùm to hấp dẫn khách thập phương tới lui Thủ Ðức.(Sau này ,nem Thủ Đức xuống chức và nhường địa vị lại cho nem Lái Thiêu-tài liệu [116]).

Ngoài nem, Thủ Đức còn có thuốc (hút) Thủ Đức cũng nổi tiếng như thuốc Gò Vấp.Thủ Đức có vườn hoa Ngâu rất lớn. Mía làm đường trồng nhiều nhứt ở xã Hiệp Bình-Thủ Đức vì nơi đây cũng có năm tới sáu lò đường (tài liệu [9]).

Dưới đây là hình chợ Thủ Đức sau năm 1975

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

9. Huỳnh Minh-Gia Ðịnh xưa và nay – Nhà xuất bản Khai
Trí-1973.
18. Y Nguyên Mai Trần- Kể chuyện kinh cầu xưa vùng Sài Gòn Chợ Lớn trước 1975-Phần 1 & 2.
116.Lâm Vĩnh Thế-Thủ Đức xưa và nay.
117.Trang Nguyên-Chợ Thủ Đức của ông Tiền hiền– 01/08/2017.

—> Chợ Gò Vấp

This entry was posted in Bạn đọc viết, Tài-liệu - Biên-khảo, TM. Bookmark the permalink.

Ý kiến - Trả lời

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s