BUỒN VUI ĐỜI NGHỆ SĨ (Hồi ký sân khấu của Cố soạn giả Nguyễn Phương)

MỘT TẬP TỤC KHÓ QUÊN:
NGÀY XUÂN NGHỆ SĨ ĐI XEM BÓI

Năm nay Tết Ất Dậu 2005, trước Tết mấy ngày, vợ tôi thấy tôi loay hoay thu thanh tiếng gà trống gáy để cho gáy vào đêm giao thừa, bèn nói :

– Em thấy anh lẩm cẩm rồi đó. Năm nào cũng tìm cách thu thanh tiếng con thú cầm tinh của năm đó với hy vọng là được may mắn; năm nay anh thu tiếng con gà gáy vì là năm Ất Dậu, năm sau 2006 anh phải đi kiếm thu thanh tiếng con chó sủa cho hợp với năm Bính Tuất 2006, rồi lại kiếm tiếng con heo kêu ột ột cho hợp với năm Đinh Hợi 2007. Mà khi tiếng con thú cầm tinh của năm đó kêu đúng vào giờ giao thừa, có phải đó là báo hiệu cho mình biết là sẽ có một năm may mắn thuận lợi, có đúng như vậy hay không?

Tôi mỉm cười, trả lời :

– Nhứt định như vậy rồi. Em có còn nhớ năm Canh Tý 1960, vừa đúng vào giờ giao thừa, khi có pháo nổ thì tiếng chuột kêu rúc rích, có một con chuột chạy từ ngoài trước sân vô nhà mình… Năm đó, đoàn Thanh Minh – Thanh Nga hát khai trương tuồng Tình Xuân Muôn Tuổi của mình, tiền bản quyền mình thu vô ào ào. Hỏng phải là năm Canh Tý, chuột chạy vô nhà, báo hiệu cái điềm mình được phát tài hay sao?

Vợ tôi không tin, bèn nói :

– Năm Canh Tý 1960, đoàn hát hát tuồng của mình nên mới có tiền vô, còn nếu như đoàn hát hát tuồng của soạn giả khác thì dầu cho có cả trăm con chuột chạy vô nhà mình, mình cũng đâu thâu được tiền gì đâu. Với lại…

Tôi hỏi:

– Với lại gì nữa?

– Với lại cái năm Nhâm Tý 1972, cũng năm con chuột, anh cũng thâu thanh và cho phát thanh trong nhà tiếng chuột kêu rúc rích…rúc rích, mà năm đó đoàn hát xất bất xang bang, mình chẳng thu được tiền bản quyền mà còn bị giựt hụi gần cả triệu đồng. Vậy thì hên ở chỗ nào đâu ?

– Thì … thì tại cái năm mùa hè đỏ lửa… năm 1972, ai làm ăn cũng thất bát, chớ đâu phải chỉ có một mình mình thôi.

Tôi biết là tôi cãi bướng vì cái chuyện tin dị đoan chẳng qua là một cách tự kỷ ám thị, mình tạo cho mình một hy vọng, một mơ ước trong khi biết rõ là mình không có khả năng đạt được mơ ước đó. Chỉ là cầu may thôi!

Trong cuộc sống, ai cũng mang theo hành trang mơ ước, hy vọng và niềm tin để đi vào đời. Nếu không có mơ ước, không có hy vọng, chỉ bằng vào khả năng của mình để có niềm tin thì khả năng của tôi không có nhiều, tôi tin tôi được sao? Bởi vậy nhiều khi mình không biết nên hy vọng vào đâu nên mới phải nhờ mấy ông thầy bói, bói mò để mấy ổng cho mình một chút hy vọng. Đó là tâm lý của tôi, của các bạn nghệ sĩ đồng nghiệp với tôi, vậy nên năm nào vào dịp cuối năm và đầu xuân, chúng tôi cũng rủ nhau đi lăng Ông Bà Chiểu để cúng kiến cầu phước, đi hái lộc cầu may và xin xăm, coi bói để đoán hậu vận tương lai.

Nói tới Lăng Ông Bà Chiểu thì dân Saigon, Chợ Lớn, Gia Định ai cũng biết đó là ngôi mộ cổ, nơi an nghỉ cuối cùng của Tả Quân Lê Văn Duyệt, Tổng Trấn Gia Định Thành, khai quốc công thần của Thế Tổ Cao Hoàng đế Gia Long. Bên cạnh mộ Ông là mộ Bà, phu nhân quan Tả quân, bà tên tộc là Đỗ Thị Phấn.

Tôi còn nhớ khuôn viên nơi Lăng Ông tọa lạc thật là lớn rộng, nằm giữa bốn con đường : mặt tiền hướng Nam là đường Vũ Tùng, mặt hậu hướng Bắc là đường Phan Đăng Lưu, phía trái hướng Tây là đường Đinh Tiên Hoàng, phía phải hướng Đông là đường Trịnh Hoài Đức.

Trên cổng tam quan có đề chữ “Thượng công Miếu”, trong khuôn viên có nhiều cây cổ thụ, đặc biệt có một số cây thốt nốt trồng tự lâu đời. Phía trái là khu cổ mộ, nơi an táng hài cốt của hai ông bà Tả Quân, phía trong là đền thờ kiến trúc theo kiểu Á Đông, trên nóc có rồng chầu phụng múa, sơn son thiếp vàng. Chính điện thờ bức đồ tượng của Tả Quân, mặc đại bào triều phục, dáng người thấp nhỏ, đứng tuổi nhưng không có râu, đôi mắt sáng tinh anh. Khác với những ngôi đình thờ thần hoàng bổn cảnh ở Saigon hay các tỉnh là trong miếu thờ Tả Quân không có sắc phong của triều đình.

Theo sử sách thì sau khi Tổng Trấn Gia Định Thành tạ thế (năm 1832) vua Minh Mạng bãi bỏ chức Tổng Trấn, lập ra sáu tỉnh ở phương Nam, bổ nhiệm cho Nguyễn Văn Quế làm tỉnh trưởng Gia Định, Bạch Xuân Nguyên làm Bố chánh và Nguyễn Chương Đạt làm giám sát.

Vừa mới nhậm chức, Bạch Xuân Nguyên phao tin là nhận mật chỉ của vua tra xét mọi việc hà lạm của cố Tổng Trấn. Bạch Xuân Nguyên tịch thu gia sản, bắt giam Lê Văn Khôi, con nuôi và cũng là cận tướng tin cẩn nhất của Lê Văn Duyệt.

Lê Văn Khôi sau đó vượt ngục, chiêu tập những người trung thành với cố Tổng Trấn nổi loạn, chiếm cứ thành Phan An, giết cả gia đình của Bạch Xuân Nguyên và Nguyễn Văn Quế.

Ba năm sau triều đình mới dẹp được loạn ngụy Khôi. Vua Minh Mạng kết tội Lê Văn Duyệt liên can với giặc, lẽ ra phải quật mồ phân thây, nhưng xét vì có công dựng nước với Tiên vương nên mới ra lệnh xiềng mả.

Đến đời vua Tự Đức mới xóa bỏ án cũ, phá bỏ xiềng xích. Vì vậy, Thượng-công Lê Văn Duyệt không được ban sắc phong thần của triều đình như các bậc công thần khác.

Người dân Gia Định có lòng kính yêu đối với Lê Tổng-trấn, thờ phượng người như một thượng đẳng linh thần, đặc biệt người Trung Hoa đến chiêm bái đông nhất. Họ tin tưởng sự linh hiển của Lê Thượng-công như họ đã sùng kính Quan Đế Thánh Quân của họ. Khách chiêm ngưỡng dâng cúng rất nhiều tiền bạc, của cải nên đền thờ luôn luôn được trùng tu, chăm sóc, mỗi ngày thêm bề thế nguy nga hơn.

Đến ngày giỗ đức Lê Thượng-công (từ mùng 1 đến mùng 3 tháng 8 âm lịch), khi cúng Kỳ Yên và ba ngày Tết thì Hội Thượng-công qui tế tổ chức cúng rất trọng thể, có rước Ban hát bội tới diễn ba xuất hát San Hậu. Đó là vở tuồng mà khi còn sinh tiền Thượng-công thích nhất vì ngài coi như gởi gấm tâm tình mình qua nhân vật thái giám Tử Trình. Nghệ sĩ hát bội nào được hát “cúng Ông” rất lấy làm vinh dự nên hết sức nghiêm túc khi trình diễn. Họ tin là hát hay để “hầu Ông” là sẽ được Ông ban cho mọi điều may mắn và sẽ thành đạt hơn trong nghề hát.

Diễn viên nào lơ là, chểnh mảng, sơ suất sẽ bị Ông quở, sau đó sẽ “xuống nghề”, “mất duyên sân khấu”.

Nghệ sĩ cải lương không có dịp hát hầu Ông nhưng được nghỉ hát từ 25 Tết cho đến hết đêm 30 nên năm nào chúng tôi cũng rủ nhau đi cúng Ông như các khách thập phương khác để xin xăm, hái lộc hoặc bói quẻ.

Còn nhớ đêm ba mươi Tết năm 1972 (Nhâm Tý), Kiên Giang, Hà Triều, và vài nghệ sĩ ở chung đoàn cải lương Thanh Minh – Thanh Nga đến thăm tôi, chúc Tết và ăn nhậu trong đêm trừ tịch.

Tôi đã rời đoàn hát Thanh Minh, qua làm việc cho đoàn hát Dạ Lý Hương của Bầu Xuân; Hà Triều thì đưa tuồng hát cho đoàn Kim Chung và Kiên Giang vẫn còn làm cho đoàn Dạ Minh Châu tức là đoàn Thanh Minh 2. Tuy mỗi người ở một đoàn hát khác nhau nhưng chúng tôi vẫn thường gặp nhau và các bạn thường kéo lại nhà tôi để ăn nhậu vì vợ tôi hiếu khách và nấu mấy món đồ ăn nhậu rất ngon.

Sau khi no nê và hơi say say, chúng tôi rủ nhau đi hái lộc và cúng Ông, xin xăm ở Lăng Ông Bà Chiểu. Ba tên soạn giả chúng tôi gởi xe vespa trong khuôn viên của các gia đình nghệ sĩ gánh hát Phước Chung ở dưới gốc cầu Bông rồi thả bộ đi về hướng Lăng Ông.

Người đi đường và xe cộ quá đông, quá ồn ào náo nhiệt.

Chúng tôi phải chen lấn khó nhọc lắm mới vô được trong hàng rào của Lăng Ông, vô được tới chánh điện rồi thì mồ hôi ướt áo, cả ba chúng tôi khấn nguyện và xin xăm.

Hà Triều cầm ống xăm, lắc thật lâu, thấy không rớt ra cây xăm nào bèn thò tay rút đại một cây xăm. Kiên Giang thì lắc ống xăm quá mạnh, khi xăm rớt ra thì rớt năm bảy cây một lượt. Anh ta làm đi làm lại mấy lần đều như vậy, cuối cùng cũng lấy đại một cây xăm cho mình và lượm một cây xăm khác đưa cho tôi.

Đến khi xin keo thì năm lần bảy lượt keo nào cũng hoặc sấp hết, hoặc ngửa hết, tôi nói:

– Tụi bây rút đại một cây xăm thì đâu phải là Ông cho cây xâm đó nên xin keo hoài hỏng được. Bây giờ tụi mình trở vô vái lạy, xin xăm lại lần nữa thử coi sao.

Hà Triều nói :

– Bây giờ mà lại chen vô tới chánh điện thì cũng đủ mệt xỉu chết trước khi được Ông cho một cây xăm khác. Thôi, mình đã có lòng thành tới cúng Ông, xin xăm được thì tốt, không được thì ra về cũng yên bụng. Cứ tin là năm nay mình gặp may mắn là sẽ hên suốt năm. Mấy anh tin tôi đi, mấy lần trước đi cá ngựa, tôi xin được cây xăm thượng thượng, vậy mà con ngựa Tô Điền Sơn của tôi cứ chạy thua hoài. Thua sạch túi. Tôi bán con Tô Điền Sơn rồi, gặp Lê Khanh, tôi mượn tiền đi cá độ thử, tôi nói bữa nay hên…

Tôi chận lại hỏi :

– Sao mầy biết bữa đó mầy hên ?

– Thì thằng cha Lê Khanh có đời nào mà có tiền dư để cho ai mượn, vậy mà tôi hỏi một tiếng, thằng chả đưa tôi mượn năm trăm đồng, hỏng phải bữa đó tôi hên sao?

Kiên Giang hỏi :

– Hên sao? Hên là thua kỳ nầy, khỏi phải trả nợ cho Lê Khanh hả?

– Bậy! Kỳ đó tôi ăn gần hai chục ngàn. Lúc đó tôi vái thầm trong bụng, vậy mà Ông độ, tôi trúng lớn. Bởi vậy, bữa nay mình cúng vái rồi, cứ yên chí ra về, nhứt định năm nay tụi mình hốt bạc ào ào cho mà coi…

Khói nhang mù mịt tới khó thở, người đi cúng đốt giấy tiền vàng bạc, lửa cháy phừng phực, thật nóng nực, tôi bèn rủ Kiên Giang và Hà Triều đi về phía cổng hậu của Lăng Ông là ra hướng đường Phan Đăng Lưu để ra chợ Bà Chiểu. Nhưng ra tới đường, thấy dọc theo hàng rào có nhiều bàn của các ông thầy bói, Kiên Giang gợi ý là đi đến Lăng Ông, không xin xăm được thì cũng thử xem bói coi năm tới vận hạn ra sao.

Chúng tôi tới trước bàn của một ông thầy bói có một tấm bảng lớn đề mấy chữ : Bói Quẻ Khổng Minh. Dưới hàng chữ đó có vẽ hình bùa bát quái màu đỏ và mấy chữ viết theo kiểu chữ triện : Gia Cát Võ Hầu Linh Cảm Thần Quái.

Kiên Giang lại ngồi xuống, tôi và Hà Triều ngồi hai bên.

Kiên Giang nói:

-Anh Nguyễn Phương lớn tuổi nhất, anh lắc mu rùa xin quẻ trước đi.

Tôi biểu Kiên Giang coi bói trước; Kiên Giang lại bảo Hà Triều.

Tôi thấy ngày Tết người ta đi xin xăm bói quẻ nhiều, không muốn cản trở công việc làm ăn của ông thầy bói nên nói :

-Được rồi. Tao coi bói trước. Nếu ổng bói trúng thì tụi bây coi sau.

Tôi do dự một chút nhưng rồi cũng theo lời ông thấy bói, cầm cái mu rùa và bỏ vô năm đồng tiền điếu, đưa lên trán thầm khấn xin ông Khổng Minh Gia Cát báo cho biết vận hạn của tôi năm mới ra sao? Khấn vái xong, tôi lắc mu rùa lâu lâu rồi đổ năm đồng tiền xuống cái đĩa để trước mặt ông thầy bói. Tôi thấy ông sắp hàng dọc mấy đồng tiền điếu, xem kỹ rồi nói :

– Đồng tiền thứ hai và thứ tư sấp, ba ngửa, quẻ Đắc lộc, Thượng Cát..

Ông Thầy Bói ngồi trầm ngâm, ngó chúng tôi. Kiên Giang hỏi :

– Đắc lộc, Thượng Cát là sao, ông thầy hỏng giải cho chúng tôi biết?

– Năm mươi đồng một quẻ, xin quí thầy đặt tiền quẻ thì tôi mới “bàn” cho mấy thầy nghe…

Hà Triều nói:

-Thôi đi! Chưa bói đã thấy thua năm chục rồi, tụi mình đi…

“Nè, mấy ông nghĩ sao nếu khán giả vô coi hát cọp?” Ông thầy bói hỏi một câu… nghe “xanh dờn”.

“Ông có biết tụi tui là ai không mà ông nói như vậy ?” Hà Triều cho là ông thầy bói ám chỉ là anh đi coi bói cọp nên gay gắt hỏi lại.

– Đặt tiền quẻ đi, tôi không đoán trúng mấy ông là ai thì tôi không lấy tiền quẻ mà còn đãi mấy ông một chầu bia nữa. Đặt tiền quẻ đi!

Chúng tôi thấy ông thầy bói nầy lạ hoắc và chúng tôi thì mỗi năm chỉ tới Lăng Ông có một lần vào dịp Tết. Chưa lần nào xem bói thì làm sao mà ông thầy bói nầy biết chúng tôi là ai? Hỏng lẽ tôi mới rờ cái mu rùa mà ông biết được tôi là ai sao và đoán ra những người cùng đi với tôi? Rõ ràng là thầy bói nói mò…

– Được rồi! Năm chục thì năm chục… Tiền đây, ông nói nghe coi, chúng tôi là ai?

Tôi để năm chục đồng tiền quẻ trên cái dĩa trước mặt ông, ông lấy tiền, xếp lại đút vô túi cẩn thận rồi cười mím chi, nói :

– Cám ơn ông soạn giả Nguyễn Phương. Hai ông đây là soạn giả Kiên Giang và soạn giả Hà Triều. Đúng hông? Tôi bói tên ba ông đúng hông?

Cả ba chúng tôi kinh ngạc, thầm phục ông thầy bói, chắc là ông có “nham độn ” hay “ngải nói ” chi đây. Chưa khai tên khai tuổi, vậy mà tôi mới rờ mu rùa, đặt tiền quẻ năm chục đồng là ông đã bói trúng tên chúng tôi rồi. Vậy là phen nầy chúng tôi nhờ ông bói cho biết họa phước ra sao thì cũng đáng đồng tiền lắm!

Ông thầy bói nói tiếp :

– Quẻ của ông Nguyễn Phương xin là quẻ Đắc Lộc, Thượng Cát :

Cao danh cư lộc vị,
Long diễu đắc đào sinh,
Xuất nhập đa tài bửu,
Cánh nghi khứ viễn hành.
Cầu mưu toại ý hữu dinh sinh,
Xuất lộ vinh hoa, nghi viện hành
Gio trạch an ninh đa cát khánh
Nhân cơ hưng vượng, vật tăng sinh.

Giải:

Cầu quan được địa vị, xuất hành tốt, đi xa nhiều tài lộc.

Mưu việc thành đạt, kiện tụng nên hòa. Tìm người thì gặp, của thất lạc tìm lại được, hôn nhơn thành tựu, có thai sinh trai, gia trạch yên ổn.

Kiên Giang lại xoa bụng tôi, tôi xô anh ra, cằn nhằn : “Làm gì xoa bụng tôi? ”

Kiên Giang cười hề hề, nói :

– Ông thầy bói nói là có thai sinh trai, tôi rờ thử bụng anh coi anh có thai hay không vậy mà.

Ông thầy bói nói :

– Quẻ bói là chung cho Nam lẫn Nữ. Ông không có thai thì bà có thai. Hai ông bà già hết rồi, không thai nghén được nữa thì con dâu, con gái có thai, nghĩa là không có con thì thôi mà hễ có con thì là con trai, cháu nội trai. Thôi, các ông có vẻ không tin quẻ Khổng Minh. Vậy thì các ông viết cho tôi mỗi ông một chữ, tôi sẽ chiết tự, đoán vận mạng cho các ông.

“Vậy thì tôi viết trước!” Kiên Giang lấy viết và giấy trên bàn của ông thầy bói, viết một chữ NỢ, rồi anh ta gạch tréo trên chữ Nợ và nói : “Tôi muốn xóa nợ. Đó ông thầy bói đi.”

Ông thầy bói ngồi rung đùi cười ruồi, tôi hiểu ý ông ta nên nói :

– Ông đoán đi, tôi đặt tiền quẻ luôn cho ông đoán ba chữ ký đây.

Tôi lấy ra thêm ba tờ năm chục đồng đặt trên đĩa trước mặt, ông thầy bói lấy một trăm đồng thôi, ông trả lại cho tôi năm chục :

– Phần của ông, tôi đã lấy lúc nãy, tôi đoán chữ ký cho ông, miễn phí. Hai ông viết luôn cho hai chữ rồi tôi đoán luôn một thể.

Hà Triều lấy giấy viết, suy nghĩ hơi lâu để tìm một chữ gì đó để hy vọng làm khó dễ ông thầy bói nhưng rồi Hà Triều cũng viết một chữ NỢ xong khoanh tròn chữ Nợ chứ không gạch tréo như chữ Nợ của Kiên Giang. Hà Triều cười, nói : “Tôi khoanh vùng, không cho nợ nữa.”

Đến phiên tôi, tôi gò chữ viết một chữ NỢ thật đẹp, không gạch, không khoanh tròn, không cả dấu chấm sau chữ nợ.

Ông thầy bói cầm ba chữ Nợ, ngó ngang, ngó dọc của từng chữ, rồi lấy thước đo chiều cao của nét chữ, chiều ngang, lấy tay mằn mằn theo từng nét chữ, rất trịnh trọng.

Tôi theo dõi và thầm nghĩ là thằng cha nầy đang tìm cách nói dóc sao cho thật hay đây.

Hà Triều cười:

– Ông chiết tự mà đoán trúng tương lai hậu vận của tôi, tôi xin bái ông làm sư phụ để xin theo học nghề bói toán.

Ông thầy bói lấy ngón tay trỏ, gõ nhẹ nhẹ lên chữ Nợ có gạch tréo ngang của Kiên Giang rồi nói :

– Ông gạch tréo để xóa chữ Nợ, ý muốn xóa nợ, hết mang nợ, nhưng theo nét chữ và cách gạch tréo của ông thì cái gạch tréo nầy là cái dấu Nhơn, y như dấu nhơn trong bốn phép tính. Vậy có nghĩa là đời của ông sẽ không bao giờ dư dã, ông sẽ nhơn lên số nợ của ông hoài cho đến ngày cuối đời. Lúc nào cũng mang nợ. Nợ sanh lời, đẻ ra nợ, hết chuyện tai nạn nầy tới chuyện trục trặc khác làm cho ông phải mang nợ và nợ, nợ sẽ nhơn lên thành nhiều nợ…

Kiên Giang không phản đối, thở ra một hơi dài như cam chịu cái phần số long đong, nghèo mạt rệp của anh.

Không khí của cuộc bói toán trở thành nghiêm trang, Hà Triều cũng lo lắng ra mặt, không còn có giọng cợt đùa không tin tưởng ông thầy bói như lúc nãy.

Ông thầy bói lại lấy ngón tay trỏ khỏ khỏ lên chữ Nợ có khoanh tròn của Hà Triều, ông có vẻ do dự chưa muốn nói thật ra nhưng Hà Triều thúc dục: “Ông đoán đi, cứ nói đi, tôi không phiền giận gì nếu ông đoán là vận mạng của tôi xấu ”

– Vậy thì tôi cho ông biết là ông khoanh tròn cái chữ Nợ nầy, không phải là ông ngăn không cho cái nợ nó lan tràn ra nữa mà là chữ nợ khoanh tròn nầy báo hiệu là ông sẽ hết Nợ Văn Chương. Tôi chưa đoán được chuyện gì sẽ xảy ra, nhưng ông sẽ không viết tuồng được nữa, hoặc tuồng của ông viết ra thì không được xử dụng, số mạng của những tác phẩm sau nầy của ông bị khoanh vùng rồi, và tôi nói ông đừng buồn, sanh mạng của ông cũng không thọ, có nghĩa là ông cũng hết Nợ Đời sớm hơn hai ông nầy.

Hà Triều lúc nầy mới thật sự lo sợ, anh ta ngập ngừng hỏi : “Ông thầy coi có cách nào để giúp tôi xóa đi cái vận hạn xấu nầy không? Hay là để tôi viết chữ khác để ông thầy đoán lại, coi tôi có một cơ may nào không ? ”

Ông thầy bói lắc đầu : “Mỗi người có một phần số, đâu phải muốn thay đổi là thay đổi được dễ dàng. Tôi hy vọng là tôi coi chưa tới, tôi đoán sai, không thấy được Triệt đóng ngay khung tiểu hạn của ông để mà hóa giải những tai nạn vận đen cho ông. Phải coi tử vi, đúng ngày sanh, giờ sanh thì mới dám quyết đoán.”

Ông thầy bói lại lấy chữ Nợ của tôi gò viết chữ cho đẹp lúc nãy, ông cũng lấy ngón tay trỏ gõ gõ lên chữ Nợ, nhìn kỹ, đưa lên nghiêng qua nghiêng lại trước ánh đèn cóc mù mờ, tôi nghe tim tôi đập mạnh như bị ông thầy bói khỏ khỏ lên trái tim của tôi, tôi nói:

– Dạ thưa thầy, thôi đi, tại tôi thấy hai anh nầy viết chữ Nợ, tôi bèn viết theo, chứ thật trong thâm tâm của tôi, tôi không hề nghĩ tới việc viết một chữ Nợ. Thầy khỏi đoán nữa…

Ông thầy bói dường như không nghe lời nói của tôi, ông tiếp tục nói theo dòng suy tư của ông: “Viết cái chữ Nợ một cách gò gẫm như vầy, đẹp như vầy là nói lên cái số của ông còn nặng nợ văn chương, như con tằm phải trả nợ dâu, ông còn phải trả nợ văn chương cho tới quá chín mươi tuổi, ông còn nợ cháu nội, cháu ngoại, còn nặng nợ giúp đỡ bạn bè. Viết gò gẫm một chữ Nợ có nghĩa là ông tự nguyện mang cái nợ văn chương, mang cái nợ nuôi con cháu và giúp đỡ bạn bè và cái số của ông là về già ông được sung sướng, thong dong và có lẽ nhờ cái vận số của ông lúc nào cũng được may mắn, phong lưu nên ông giúp người ta một cách dễ dàng. Ống trả nợ nhưng thật ra là ông cho người ta mượn nợ kiếp nầy để kiếp sau họ trả lại cho ông.”

Ông ta nói tốt cho tôi, trong bụng tôi cũng vui vui nhưng tôi nghĩ là vì tôi mau chóng đặt tiền quẻ, ông bói tốt cho tôi, còn Hà Triều và Kiên Giang thì cợt đùa, có vẻ không tin việc bói toán nên ông ta bày đặt chuyện, nói dọa hù cho hai anh chàng lo sợ.

Trước khi đi chợ Bà Chiểu, tôi chợt nhớ một thắc mắc nên hỏi ông thầy bói :

– Tại sao chúng tôi chưa nói tên tuổi của mình mà ông đoán biết trúng ngay phong phóc vậy?

Ông thầy bói cười nói :

– Vì các ông khi nói chuyện với nhau trước khi xem bói, người nầy gọi tên người kia. Ba cái tên Nguyễn Phương, Kiên Giang, Hà Triều thì tôi nghe các tuồng dĩa cải lương của các ông soạn, tôi nghe giới thiệu hoài, tuy tôi chưa biết mặt nhưng tôi đã nghe danh ba ông. Vậy nên khi các ông tới bói, vô tình gọi tên nhau là tôi biết, chớ có gì là lạ?

À ra là vậy! Chúng tôi tiếp tục đi chợ Tết, mua bông mai, ít trà mứt mà trong lòng không mấy vui. Tôi được bói tốt nên an ủi hai bạn :

– Chúng mình là soạn giả, chuyên môn đặt chuyện nói dóc thành ra tuồng tích, vậy mà nghe một ông thầy bói bói mò, lại tin tới nỗi lo sợ mất vui. Bói ra ma, quét nhà ra rác, tụi mình quên chuyện nầy đi.

Hà Triều và Kiên Giang bỗng phá ra cười to lên, Hà Triều nói :

– Hồi nãy có một thằng nhỏ đốt một phong pháo, quăng vô gần cái bàn của ông thầy bói. Nguyễn Phương có thấy là Kiên Giang thì chúi đầu vô né, tôi thì chới với, vói tay chụp cái bàn. Nguyễn Phương đá phong pháo ra ngoài xa, còn ông thây bói thì cầm cái đèn cóc lên vì ổng sợ ngã cái đèn, dầu chảy ra, cháy đồ nghề bói toán của ông ta. Nhớ chưa?

– Nhớ! Rồi sao ?

– Lúc đó tôi nhanh tay chớp cuốn sách bói, ông ta không hay biết là đã mất cuốn sách kiếm cơm nầy. Qua mùng ba, mình đem lại trả cho ổng, nói là khi pháo nổ, bàn bói của ổng bị xô lệch, sách rớt xuống đất, mình lượm, coi lại thì mới biết là sách bói.. (Hà Triều đưa ra cuốn sách bói mỏng, nhỏ như loại sách bỏ túi) cuốn Bói quẻ Khổng Minh, Tết nầy tụi mình vô thăm bà Bầu Thơ trong rạp hát Thủ Đô, tôi mở một cái quán lốc cốc tử, coi bói cho Thanh Nga, cho Bà Bầu và mấy bạn nghệ sĩ chơi.

Tôi bảo đem trả đi vì đồ nghề kiếm cơm của người ta, lấy đi rồi người ta làm sao làm ăn? Nhưng Kiên Giang nói ông ta đã thuộc nằm lòng, có sách bói hay mất sách cũng chẳng có ảnh hưởng gì hết

Ngày mùng ba Tết năm đó, tôi vô rạp hát Thủ Đô, chúc Tết bà Bầu Thơ, thăm các bạn nghệ sĩ đoàn Dạ Minh Châu (tức Thanh Minh 2 ), tôi thấy Hà Triều ngồi bịt khăn đỏ ngang trán, vẽ râu ngạnh trê, Kiên Giang mặc áo thụng xanh (mượn trong đồ hát của bà giữ đồ hội của đoàn). Cả hai giả hai ông hầy bói lốc cốc tử, một cái nắp hộp phấn có dán hình một con rùa, úp trên đĩa thay cho cái mu rùa, các nghệ sĩ bu lại coi bói thiệt là vui.

Tôi nghe Hà Triều ê a đọc lớn :

– Quẻ của cô Thanh Nga… Phúc Lộc, Thượng Thượng :

Phúc Lộc đắc an khang,
Vinh hoa bảo tiến xương
Bách sự toại tâm ý
Thiên lý cộng hình hương.
Gia môn an thái sinh hân khí
Xuất ngoại kinh doanh lợi tức tăng
Tai khứ phúc lai quang thái ánh,
Cầu mưu tất sự vĩ cao thăng.

Hà Triều giải nghĩa bài quẻ bói kể trên chắc là đúng theo ý của cô Thanh Nga nên tôi thấy cô gật đầu dạ, dạ, vẻ mặt rất vui.

Nghệ sĩ Minh Điển xưa nay không tin dị đoan, thấy vui vui cũng cầm mu rùa dỏm lên xá xá, rồi xổ mấy đồng bạc cắc, thầy rùa Hà Triều xếp xếp mấy đồng sấp, ngửa, hô to :

– Quẻ An Tĩnh, Hạ Trung.

Nói xong, ông thầy bói dởm mở sách ra ngâm nga :

Tâm tư đa bất định,
Cầu mưu vị đắc thánh
Nhẫn nại phương vi phúc
Thủ phận miễn tại tinh
Khuyến quân vi thiện mạc hành tà
Vạn khoảnh tâm điền thường tự ma
Phụ mẫu đường từ tu hiếu kính
Chiêu nhiên thiên lý phúc nguyên ha.

Minh Điển hỏi :

– Ông thầy rùa giải nghĩa mấy câu chữ nho coi nói gì. Ống đọc khơi khơi như vậy thì làm sao mà tôi hiểu?

Hà Triều nói lớn : “Thiên cơ bất khả lậu. (xong anh ta rỉ tai Minh Điển) Tôi còn không hiểu thì anh biểu tôi giải nghĩa làm sao được mà giải?”

Bên hành lang hậu trường sân khấu trang trí đón Xuân rất đẹp, cũng có hoa mai, nhiều chậu cúc… một bàn dài để nước ngọt, rượu bia, bánh mứt và trái cây đãi khách và nghệ sĩ các đoàn khác đến chơi, không khí rất là vui; các nghệ sĩ của đoàn, ai có vai hát, tới lớp thì chạy ra sân khấu hát, ai chưa tới lớp vô chúc tết, coi bói, binh xập xám.

Viễn Châu và Nguyễn Ang Ca tới chúc Tết bà Bầu Thơ, thấy Kiên Giang và Hà Triều hóa trang làm mấy ông thầy bói, Viễn Châu cũng cao hứng, vô bà Sáu đồ hội, mượn một áo thụng xanh, khăn đóng, ra ngồi coi bói cho nghệ sĩ.

Nữ nghệ sĩ Lệ Thủy tới coi bói, đặt tiền quẻ đàng hoàng. Viễn Châu đốt nhang, hô úm ba la một hồi, thần bút xuống cơ cho mấy câu thơ :

“Cô bán trầu xanh” thật dễ thương
Giọng ca lảnh lót ngọt như đường
Thanh thanh dáng nhỏ, người tha thướt
Xuân đến càng thêm đượm sắc hương.

Nữ nghệ sĩ Hồng Nga lại vái chào ông thầy bói, Kiên Giang vội nói :“Lần nầy để cho tôi bói. Hồng Nga, lại rờ cái mu…cái mu..” Kiên Giang cười tới té sặc, cà lăm không nói được.

Hồng Nga tức : “Ông thầy nói tầm bậy, tôi cắt cái lưỡi của ông đó”.

– Xin lỗi… Tại tụi nó chọc, tao cà lăm… tao là tía của mầy, tao nói bậy cho Tổ vật tao chết đi.

Hồng Nga lại bụm họng Kiên Giang : “Nói chơi với ông thầy, đừng có thề, Tổ vật ông thiệt à nghen!”

Kiên Giang viết mấy câu thơ, ngâm lớn cho mọi người nghe:

Hồng Nga cười cũng giỏi mà khóc cũng hay. Bi, Hài đều số một. Bộc trực, ngay thẳng, tánh tình sòng phẳng. Nhưng cũng có đôi lúc bốc đồng cũng dám giở ngón Ka ra tê giằn mặt đối phương. Vậy có thơ rằng :

Khán giả khen em sắc vẫn tươi,
Dạ thưa :
Em mới quá năm mươi!
Quà xuân xin tặng người tri kỷ,
Nhận ở Hồng Nga một tiếng cười.

Nữ nghệ sĩ Kim Ngọc tròn như hột mít, từ ngoài chạy vô la : “Tới phiên em… Tới em…”

Ông thầy bói Viễn Châu đọc to lên :

– Kim Ngọc, Vàng và ngọc.
Cuộc sống có được hai thứ đó đúng là quá lý tưởng.
Chưa thấy mặt đã nghe tiếng cười, vậy có thơ rằng :

Hồi Dạ Lý Hương vẫn ốm teo,
Mai Đình cô gái ở quê nghèo
Từ ngày đi tấu hài đây đó,
Nặng ký nhưng mà hổng có eo!.

Cái Tết năm Nhâm Tý đó vui thật là vui, đầu năm thì gánh hát nào cũng đông nghẹt khách, nhưng khi có chiến dịch Hạ Lào xảy ra thì cuộc sống của giới nghệ sĩ sân khấu trở nên khó khăn hơn; các gánh hát làm ăn thất bát, nghệ sĩ túng thiếu, vay nợ như chúa chổm.

Kiên Giang thì năm nầy mắc nợ cho tới phải bán nhà, đi ở nhờ hết ở nhà của người bạn nầy rồi dời đi ở nhờ với người bạn khác.

Hà Triều thì bặt vô âm tín, anh không viết được tuồng nào nữa. Mãi cho tới sau 1975…, đến năm 2003, anh Hà Triều cũng không có được một vở tuồng nào cho ra hồn. Phải chăng là lời bói chiết tự của ông thầy bói quá đúng?

Mùa Xuân Ât Dậu 2005 nầy, tôi bỗng nhớ lại chuyện ngày Tết đi Lăng Ông, bói quẻ đầu xuân. Lời tiên tri của ông thầy bói ám ảnh tôi nhiều năm dài. Bây giờ tôi bỗng nhiên tin là ông ta đoán trúng, vì cho tới mãi năm 2004 vừa qua, tôi vẫn được tin của Kiên Giang là gần ba mươi năm qua, lúc nào anh ta cũng mắc nợ. Và Hà Triều thì đúng là hết nợ văn chương, hết nợ đời. Và riêng Nguyễn Phương tôi thì đã đi quá cái ngưỡng cửa tám mươi tuổi, tôi vẫn còn nặng nợ văn chương.

Bạn bè ở Mộng Lệ An năm nay rủ tôi đi bói quẻ đầu Xuân, tôi không dám đi. Thà như không biết, thà như không nghe nói trước, vì có câu tục ngữ :

Thừa tiền thì đem mà cho,
Đừng có xem bói thêm lo vào mình.

—->Cuộc sống sau bức màn nhung
<— Mục Lục

This entry was posted in 1.Hồi-ký - Bút-ký, 5.Tài-liệu - Biên-khảo, NGUYỄN PHƯƠNG: Buồn vui đời nghệ sĩ and tagged , . Bookmark the permalink.

3 Responses to BUỒN VUI ĐỜI NGHỆ SĨ (Hồi ký sân khấu của Cố soạn giả Nguyễn Phương)

  1. HANH DO says:

    Xin hết lòng tri ân và cảm tạ blog BVCV của LETHY rất nhiều.
    BVCV là một trong những blog xuất sắc nhất cả về hình thức lẫn nội dung.

    Không hiểu sao LETHY lại có thể đánh máy hay và tài tình như vậy!
    XIN LeThy làm ơn đánh máy và đem quyển sách rất hiếm này lên trang BVCV để gìn giữ một kho tang quý giá của dân tộc VN ta.

    Xin hết lòng cảm ơn LETHY. Xin ơn trên ban nhiều ơn lành cho LETHY và GĐ

    NGHỆ THUẬT CHỈ ĐẠO CHIẾN TRANH – HỒ HÁN SƠN
    Nhà Xuất Bản Tứ Anh 1952
    Link download
    https://drive.google.com/file/d/1PP3vzE9MZYVlXchCYe5AR_Z8DTZN36x8/view?fbclid=IwAR3-tonBRXeMIInTbws-DgDdNvdu3ajh_PnilEB5W_dESAYjXOZXZARapfQ

    Like

    • Lê Thy says:

      @HANH DO

      LT rất vui và cảm động nhận được lời khen của bạn. Đó là một phần thưởng cho LT sau 20 năm miệt mài đánh máy và phổ biến trên BVCV những tác phẩm mà theo LT có thể giúp mọi người và nhất là thế hệ trẻ có cái nhìn đúng đắn hơn về VNCH và cuộc chiến Quốc Cộng.

      Đồng thời LT vô cùng cám ơn bạn đã giơí thiệu sách của tác giả Hồ Hán Sơn (mời quý độc giả của BVCV đọc tiểu sử của Đại Tá HHS tại https://nguyentin.tripod.com/dt_hohanson.htm ) . LT có thời giờ sẽ đọc kỹ sách này trước khi bắt đầu đánh máy.

      Kính chúc bạn và gia đình bình an trong cơn khủng hoảng vì Covid này.
      Lê Thy

      Like

      • NSG says:

        Trời đất ơi , bàn tay năm ngón LT vẫn bum bum . Tỷ tỷ của tui có mười ngón tay dzàng ròng thứ thiệt cở nào cũng wa’nh cở nào cũng gỏ . Gỏ miệt mài , gỏ thiên thu

        Like

Ý kiến - Trả lời

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s