CÁC NGHĨA ĐỊA Ở SÀIGÒN – GIA ĐỊNH trước năm 1975: Nghĩa Địa Gia Định

20-Nghĩa địa Ông Tạ
Đường Thoại Ngọc Hầu
Quận Tân Bình- Gia Định

Ngã ba Ông Tạ là khu vực nằm ở giao lộ giữa đường Lê Văn Duyệt với đường Thoại Ngọc Hầu bên Gia Định. Xem bản đồ dưới đây.

Theo tài liệu [1,2] : Ngã ba Ông Tạ là một địa danh được hình thành từ những năm 1940. Tuy nhiên theo tài liệu [3] thì địa danh Ông Tạ đã có từ trước năm 1925.

Theo tài liệu [4] : Khu Ông Tạ nằm trong vòng thành và gần phía mặt Bắc của Đại đồn Chí Hòa, vốn là trận địa lớn nhất, đẫm máu nhất, bi tráng nhất của 30000 quân dân nhà Nguyễn chống Pháp vào năm 1861.Khi Đại đồn thất thủ, liên quân Pháp – Tây Ban Nha tràn vào đồn, “quân An Nam người nào chạy không kịp đều bị giết sạch; trận chiến chấm dứt bằng một cảnh thảm sát cuối cùng.” (Léopold Pallu, Lịch sử cuộc viễn chinh Nam Kỳ năm 1861). Hàng ngàn quân dân Việt đã hy sinh, xác thân vùi lấp tại chỗ, oan hồn vất vưởng không ai cúng giỗ, ở đại đồn Chí Hòa. (Xem thêm chi tiết trong bài Nghĩa địa ở Sàigòn – Gia Định trước năm 1975 – Bãi Tha Ma Đồn Chí Hòa của cùng tác giả bài này).

Hơn 90 năm sau,1861-1954, vào năm 54, hàng trăm ngàn người Bắc di cư vào Nam để tỵ nạn cộng sản. Một số những người này đã đến khu Ông Tạ lập nghiệp , sống và chết với vong linh xưa…

Theo tài liệu [5] : Vào năm 1954, khu vực ngã ba Ông Tạ còn là một khu đất hoang.

Đầu năm 1956, giáo xứ Nam Thái được thành lập trên ba khu đất địa danh: ngã ba Ông Tạ, chợ Ông Tạ, phòng khám Ông Tạ.

Từ bên giáo xứ Nam Thái, nhìn sang bên kia đường Thoại Ngọc Hầu , là nghĩa địa Ông Tạ rộng mênh mông lâu đời của dân địa phương. Bản đồ của Sở Địa Chính từ năm 1895 đã ghi nhận nghĩa địa này thuộc quản lý của nhà thờ Chí Hòa. Nhưng vào thưở ấy, đây là đời một nghĩa địa nhỏ.

Tác giả tài liệu [5] đã vào nghĩa địa này , đi coi mồ mả và ghi lại như sau : Mộ có cái mái đúc che bê tông, đá rửa, chắc của dân Ông Tạ qua đời sau này , có mộ chỉ có tấm bia, đắp đất, ngó hoang tàn lắm. Vài mộ có tấm bia ghi năm sinh 18xx .

Từ đây người ta có thể suy ra rằng tiền thân của nghĩa địa Ông Tạ đã hiện hữu từ trước năm 1895.

Giáo dân xứ Nam Thái bắt đầu dựng những túp lều tạm trú ở bên ngoài nghĩa địa, chạy dọc đường Thoại Ngọc Hầu, từ ngã ba đến sát phòng khám Ông Tạ. Ở ngã ba, nó vòng sang đường Phạm Hồng Thái (tức đường Lê Văn Duyệt nối dài) về hướng ngã tư Bảy Hiền. Chỉ ít lâu sau, những túp lều nơi đây đã thành nhà gỗ, mái tôn, che khuất cái nghĩa địa u ám phía sau.

Khi giáo dân xứ Thái Hòa (thành lập năm 1956) tìm đến đây, nghĩa địa Ông Tạ đã kéo dài từ ngã ba Ông Tạ tới gần hồ tắm Cộng Hòa cách đó 300 thước , về hướng Bảy Hiền. Khu nghĩa địa này phân cách với Sở Chăn nuôi có từ thời Pháp bằng một con đường nhỏ cạnh hồ tắm Cộng Hòa xây dựng sau này.

Trên đường Thoại Ngọc Hầu, có rạp hát Đại Lợi tọa lạc ở số 91B2 ngay ѕát bên chợ Ông Tạ. Miếng đất đối diện với rạp này là khu nghĩa địa bao la. Không phải một nghĩa địa mà là nhiều nghĩa địa san sát nhau, cách nhau bởi những rào kẽm gai hay bờ tường : Thánh Minh tương tế, Trung Việt ái hữu, Vĩnh Long…Vào giữa thập kỷ 1960, các nghĩa địa này được một số hội đoàn tôn giáo chỉnh trang lại.

Sau năm 1983, nghĩa địa Ông Tạ bị ngụy quyền cộng sản giải tỏa hoàn toàn. Riêng khu nghĩa địa đối diện với rạp hát Đại Lợi có tới 7000 ngôi mộ bị bốc đi.Khu rạp hát Đại Lợi và chợ Ông Tạ bị sửa thành chợ Phạm Văn Hai. Rạp Đại Lợi trở thành trung tâm mua sắm giải trí Unique.

Tài liệu tham khảo :

  1. Lê Nguyễn Hiệp-Ký ức về Ngã 3 Ông Tạ-Xóm “Nai đồng quê’’ trước năm 1971-saigonchuyenchuake-27/10/2015.
  2. Phạm Đình-Ký ức buồn vui ở khu vực ngã ba Ông Tạ-08 /04/ 2018.
  3. Bình Nguyên Lộc-Sàigòn Xưa In Ít-Nguồn: Binhnguyenloc.com-Di cảo- Phù Sa số 19- 09/04/1992.
  4. Facebook Cù Mai Công- Vì sao đất Ông Tạ oan khiên, nhiều oan hồn và nghĩa địa nhất Sàigòn – Gia Định? Sàigòn Nhỏ – 02/09/ 2020.
  5. Cù Mai Công- Hình Thành Khu Vực Ông Tạ và Các Giáo Xứ Quanh Vùng.

—>21-Nghĩa trang linh mục Chí Hoà

This entry was posted in 5.Tài-liệu - Biên-khảo, TM, TM: Các Nghĩa địa ở Sàigòn - Gia Định trước năm 1975. Bookmark the permalink.

2 Responses to CÁC NGHĨA ĐỊA Ở SÀIGÒN – GIA ĐỊNH trước năm 1975: Nghĩa Địa Gia Định

  1. pearlharbor2009 says:

    nghĩa trang Đa Minh giờ nằm trên đường Bình Long (thuộc quận Bình Tân), đối diện đường Phú Thọ Hòa (quận Tân Phú), nó tách ra so với khu nghĩa địa Bình Hưng Hòa (góc ngã 4 Bình Long – Tân Kỳ Tân Quý).

    Like

  2. TM says:

    Cám ơn pearlharbor2009 đã bổ túc thêm chi tiết cho bài viết được đầy đủ hơn, hữu ích cho TM và các độc giả khác

    Like

Ý kiến - Trả lời

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s