CÁC NGHĨA ĐỊA Ở SÀIGÒN – GIA ĐỊNH trước năm 1975: Nghĩa trang Quân Đội Gò Vấp & Biên Hòa :

(TM tổng hợp và bổ túc)

III- NGHĨA TRANG QUÂN ĐỘI
GÒ VẤP VÀ BIÊN HOÀ

o O o O o O

39-Nghĩa trang Quân Đội Gò Vấp
Đường Quang Trung – Xã Hạnh Thông Tây
Quận Gò Vấp – Gia Ðịnh

Bài này đã được ông Ngô Đình Hùng, cựu học sinh trường trung học Nguyễn Trãi và Chu Văn An Sàigòn, nguyên Luật Sư tòa Thượng Thẩm Sàigòn, bổ túc với rất nhiều chi tiết hiện thực mà ông đã quan sát được trong những lần đưa tiễn về nơi an nghỉ cuối cùng của một số bạn học đồng môn đã hy sinh trong trận chiến chống Cộng bảo vệ Miền Nam Tự Do.

Theo tài liệu [1,2] : Trước năm 1975, toàn thể miền Nam có trên 50 nghĩa trang quân đội của Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa.Tiểu khu nào cũng có một khu mai táng tử sĩ.

Nghĩa Trang Quân Đội Gò Vấp là một trong số 50 nghĩa trang này, trước năm 1965, được dùng để chôn cất các tử sĩ thuộc khu vực Sàigòn – Gia Ðịnh.

Từ đây, người ta có thể suy ra rằng nghĩa trang này phải được thành lập vào thập niên 50 hay đầu thập niên 60.

Nghĩa trang Quân Đội Gò Vấp tọa lạc ở đường Quang Trung, xã Hạnh Thông Tây, quận Gò Vấp thuộc tỉnh Gia Ðịnh.

Sau đây là lộ trình trực tiếp để đi từ Sàigòn tới nghĩa trang này : Lấy đường Hai Bà Trưng bên quận 1- Sàigòn đi về hướng Phú Nhuận – Gia Định. Sau khi qua cầu Kiệu, đường này trở thành đường Võ Di Nguy đi thẳng tới ngã tư Phú Nhuận- đường Võ Tánh và đại lộ Ngô Tùng Châu, nhà thương Cơ Đốc bên tay trái. Từ ngã tư Phú Nhuận, theo tài liệu [3], nếu đi thẳng con đường Võ Di Nguy nối dài, sẽ thấy ở bên trái vài ba ngọn đồi thoai thoải phủ cỏ xanh mướt, đó là sân golf, gần nghĩa trang Bắc Việt. Cuối sân golf là công viên rợp bóng cổ thụ, nhìn sang Ngã Ba Chú Ía. Ở góc ngã Ba này có Trại Khóa Sinh Không Quân, Trường Sinh Ngữ Quân Đội, ngay góc Ngã Ba là Trung Tâm Tiếp Huyết liền kề với Tổng Y Viện Cộng Hòa, quân y viện lớn nhất của Quân Đội Việt Nam Cộng Hòa , được bao bọc bởi 2 dãy tường bê tông chạy dài trên Hương lộ số 17 đến tận Ngã 5 Chuồng Chó – tỉnh lộ số 15. Ngày đó, đây là khu vực quân sự, thưa thớt dân cư, nhiều căn cứ và doanh trại quân đội. Ngay ngã 5 Chuồng Chó có Trung Tâm Huấn Luyện Quân Khuyển chuyên nuôi dạy chó làm lính. Rẽ vào đường Quang Trung, đi một đoạn sẽ gặp Trại Cổ Loa là nơi đặt Bộ Chỉ Huy Pháo Binh, đi tiếp qua nhà thờ Hạnh Thông Tây (do ông Lê Phát An, cậu của Nam Phương Hoàng Hậu xây dựng năm 1921) sẽ thấy Nghĩa Trang Quân Đội Gò Vấp.

Cổng vào nghĩa trang chỉ là hai cột trụ bằng gạch quyét vôi vàng. Dẩn vào nghĩa trang là một con đường đất đỏ thỉnh thoảng đây đó trên đường có trồng cây điệp ,gió thổi tung bụi đỏ khiến người ta nhớ câu thơ của bà Đoàn Thị Điểm trong Chinh Phụ Ngâm – Hồn Tử Sĩ gió ù ù thổi. Hai bên con đường chính là những đường nhỏ dẩn tới các ngôi mộ đơn sơ nhỏ nhắn nằm kề nhau, xây giống nhau không phân biệt tuổi tác cấp bưc lúc đương thời trong quân đội. Nhiều ngôi mộ còn phủ lá quốc kỳ,đôi khi còn nghe tiếng than khóc của vợ hay con thương tiếc người Chồng hay Bố vội vã ra đi hoặc tiếng ai oán của Bố Mẹ khóc con.

Trong nghĩa trang còn một ngôi nhà nhỏ để linh cửu các tử sĩ trước khi an táng. Người ta cũng có thể nghe lúc hạ huyệt các tiếng súng tiễn biệt lần cuối các tử sĩ.

Theo tài liệu [4] : Khi cuộc chiến leo thang khốc liệt, năm 1966 (năm 1964 theo tài liệu [2]), nghĩa trang Quân Đội Gò Vấp, bắt đầu không còn đủ đất để các tử sĩ quân đội Việt Nam Cộng Hòa yên nghỉ.

Theo tài liệu [5] : Từ những lý do đó, người ta nghĩ đến một nghĩa trang rộng lớn hơn để chôn cất tử sĩ, không phân biệt cấp bậc . Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu là người đưa ra sáng kiến thành lập nghĩa trang Quân Ðội Biên Hòa (tài liệu [1,2]).Tuy nhiên một tài liệu khác [6] viết rằng : Công tác xây dựng Nghĩa Trang Quân Đội Biên Hòa đã bắt đầu từ Đệ Nhất Cộng Hòa ,khoảng đầu năm 1963 do Tổng Thống Ngô Đình Diệm chỉ thị.(Xem thêm chi tiết trong bài Nghĩa Trang Quân Đội Biên Hòa của cùng tác giả).

Theo tài liệu [7,8] : Nhà điêu khắc Nguyễn Thanh Thu được Tổng Thống Thiệu mời thực hiện một tác phẩm gì đó để dựng ở Nghĩa Trang Biên Hòa. Ông Thu suy nghĩ, tìm cái đề tài gì đây? Tác phẩm gì đây? Ông ta , ngày nào cũng tới nghĩa trang Quân Đội Gò Vấp để suy ngẫm đề tài, để phác họa những cảm xúc chân thật trong lòng tại chỗ. Lúc bấy giờ, chiến trường đang ác liệt, mỗi chiều ngày ngày, máy bay trực thăng đưa xác những người đã hy sinh vì tổ quốc về nơi an nghĩ cuối cùng.Xác nhiều đến nỗi, ban Chung Sự phải sắp hàng hòm dài dài chờ an táng, phải ướp xác trong hòm và phải cất thêm lều tạm ra ngoài, che sơ sơ để chất xác.

Nghĩa trang Quân Đội Gò Vấp tuy còn có đất chôn nhưng cũng gần hết đất rồi.

Ông Thu ở đó được ngày thứ hai đến thứ sáu, ngày nào cũng khóc la, rồi con cái, vợ nữa, ôm nấm mồ khóc thiết tha trên nấm mồ, cảnh đau thương lắm. Ông đã chứng kiến những cảnh này với sự cảm xúc vô biên Mặc dầu vậy ,ông vẫn chưa dứt khoát được một chủ đề rõ ràng.

Vào một buổi trưa của ngày thứ sáu trên đường về từ Nghĩa Trang Quân Đội Gò Vấp, giữa trời nắng chang chang, ông Thu ghé vào một tiệm nước bên đường để giải khát. Khi bước vào quán, ông thấy một anh lính Nhảy Dù ,mặc áo nhảy dù đàng hoàng cấp bậc hạ sĩ , đang uống bia và đang buồn nhớ bạn tử trận nơi chiến trường. Anh lính này cũng từ Nghĩa trang Quân Đội Gò Vấp vào tiệm này trước đó. Tên anh là Võ Văn Hai.

Hình ảnh anh lính nhảy dù ngồi buồn nhớ bạn này đã trở thành đề tài cho ông Nguyễn Thanh Thu thực hiện tác phẩm nổi tiếng, Tượng Thương Tiếc . Bức tượng này cao 5 thước và được đặt trên bệ cao 3 thước , dựng ở mặt tiền Nghĩa trang Quân Ðội Biên Hòa.

Đầu năm 1965 ,Nghĩa trang Quân Ðội Biên Hòa được khởi công xây ở Biên Hòa. Năm 1966,doanh trại của Liên đội Chung sự và khu nhà xác được xây dựng để tiếp nhận những di hài tử sĩ đầu tiên.Tuy vậy, cho tới năm 1969, Nghĩa trang Quân Đội Gò Vấp vẫn còn nhận tử sĩ.

Theo tài liệu [9] : Nhà văn trẻ sáng giá, Y Uyên , sĩ quan trừ bị Thủ Đức khóa 27, bỏ mình trong trận phục kích, bên dòng suối, dưới chân núi Tà Lơn ngày 8 tháng 1 năm 1969, đã được chôn ở nghĩa địa này (tài liệu [8]).

Các tử sĩ quân đội của Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa nằm đây, tưởng là nơi an nghỉ cuối cùng. Nhưng biến cố 30 tháng 4 năm 1975 đã làm thay đổi cả luân lý và đạo đức làm người.

Theo tài liệu [10,11] : Chỉ ba ngày sau cái ngày buồn thảm này, bọn cộng sản Bắc Việt, hung hãn, kiêu ngạo, vô nhân tính và bần tiện, đã cày nát rồi san bằng Nghĩa trang Quân Đội Gò Vấp !

Chúng sợ các tử sĩ quân đội Việt Nam Cộng Hòa nên nhẫn tâm xóa sạch dấu vết của Nghĩa trang Quân Đội Gò Vấp, lịch sử ngàn đời luôn nguyển rủa bọn cộng sản Việt Nam.

Tài liệu [3] trích từ Những Người Muôn Năm Cũ, của Nguyễn Khắp Nơi, câu chuyện sau đây của một người vợ lính, một nữ Việt Kiều về thăm quê hương, đi tìm lại “hơi ấm cũ” ở Nghĩa Trang Quân Đội Gò Vấp. Đến nơi, chị hỏi thăm một người đàn ông bán kem dạo dọc đường, lại là một cựu quân nhân Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa,và được người cựu binh này kể, như sau :

“Thì ra mình là người nhà cả… hồi xưa tôi cũng có đi lính, đóng ở ngay Trường Sinh Ngữ Quân Đội gần đây thôi. Mọi chuyện đổi thay hết rồi cô ơi! Không biết cô vượt biên từ năm nào, nhưng kể từ sau khi tụi nó vô, nó phá tan hoang hết rổi cô ơi! Trường Sinh ngữ bị phá, Quân Khuyển cũng phá, Trung Tâm Tiếp Huyết cũng chẳng còn. Tổng Y Viện Cộng Hòa cũng phá, xây lại cái khác đề tên là Tổng Y Viện Quân Đội 175. Nghĩa Trang Quân Đội Gò Vấp bị nặng nhất, tụi nó đào mả lính của mình lên, san bằng thành bình địa rồi cho lập hãng xưởng tùm lum hết, cô không còn nhận ra nữa đâu. Mồ mả của anh em bà con của cô chắc chắn cũng đã bị cầy xới hết rồi, không còn gì nữa đâu mà cô đi tìm”.

Ngày nay, Nghĩa trang Quân Đội Gò Vấp của Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa đã trở thành khu chế xuất công nghiệp (theo tài liệu [12]).

Tài liệu tham khảo :

  1. Nghĩa trang quân đội Biên Hòa, chuyện kể từ đầu.
  2. Sàigòn xưa 1965-Ai sáng lập Nghĩa Trang Quân Ðội Biên Hòa?
  3. Nguyễn Hữu Thời-Ngã 5 Chuồng Chó-30/1/2020.
  4. Nguyễn Ngọc Chính -Bức tượng “Thương Tiếc”- Khóa 1 Tự Lập.
  5. Sàigòn Xưa- Bộ ảnh”Nghĩa Trang Quân Đội Việt Nam Cộng Hoà” đang xây dựng -18/11/2018.
  6. Nguyễn Thành Nam -Vài kỷ niệm về công tác xây dựng Nghĩa Trang Quân Đội BH- Mạng manhhai-flickr- Nghĩa Trang Quân Đội VNCH tại Biên Hòa – 20/11/2007.
  7. Lê Xuân Trường – Nam Kỳ Lục Tỉnh – Tiếc Thương – phỏng vấn Điêu Khắc Gia Nguyễn Thanh Thu.
  8. Thông Tin Đức Quốc -Tượng Thương Tiếc.
  9. Nguyễn & Bạn Hữu – Tưởng nhớ Y Uyên-Trẻ-22/01/2019.
  10. Huy Phương-Trong nghĩa trang buồn.
  11. Huy Phương -Những người lính bị bỏ quên! 06/03/2020.
  12. Ðỗ Hiếu, phóng viên RFA -Các Nghĩa Trang Quân Ðội VNCH ngày nay dưới mắt một ký giả ngoại quốc- 04/03/2005.

—>40-Nghĩa trang Quân đội Biên Hoà

This entry was posted in 5.Tài-liệu - Biên-khảo, 6.Bạn đọc viết, TM, TM: Các Nghĩa địa ở Sàigòn - Gia Định trước năm 1975. Bookmark the permalink.

Ý kiến - Trả lời

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s