Giới thiệu: GIA TÀI NGUỜI MẸ – tiểu thuyết của Dương Nghiễm Mậu

(nguồn:https://dangthanhsite.wordpress.com/)

Gia tài người mẹ được Dương Nghiễm Mậu viết xong năm 1961 tức lúc ông 25 tuổi nhưng phải đến tháng chín 1963 cuốn sách mới xin được giấy phép và năm 1964 mới chính thức được tạp chí Văn nghệ xuất bản tại Saigon.

Trong bức thư gửi người bạn tên H, Dương Nghiễm Mậu viết: “Cố gắng của tôi là ghi lại những gì đã thấy, đã cảm, đã nghĩ. Tôi viết ra những điều đó và gửi tới người cùng thời”.

Năm 1963, thời điểm Gia tài người mẹ được cấp giấy phép xuất bản, là một năm kinh hoàng của Việt Nam với đỉnh điểm là cuộc đảo chính lật đổ nền đệ nhất Cộng Hòa tại Saigon, thảm sát anh em Ngô Đình Diệm và Ngô Đình Nhu. Rồi đây, nhiều năm sau Dương Nghiễm Mậu sẽ viết bút ký Địa ngục có thật, rất giấy trắng mực đen: Cuộc chiến này là không biên giới, không bờ cõi. Ngay cả đô thị Saigon Mậu Thân 1968 cũng la liệt những xác chết không hề thua kém gì những ngày đầu tháng mười một 1963.

Lãnh đạo Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (VNDCCH), nhà nước ở miền Bắc, là Lê Duẩn nhận thấy tình hình bất ổn ở miền Nam năm 1963 là cơ hội không thể tốt hơn để thống nhất quốc gia, thu giang sơn về một mối. Kể từ đó, cuộc chiến tranh thống nhất đất nước diễn ra với quy mô ác liệt hơn bao giờ hết.

Câu chuyện về bút ký Địa ngục có thật chúng ta sẽ nói sau, vì trước hết Gia tài người mẹ là một tác phẩm quan trọng.

Không thể đơn thuần coi cuộc tang thương của dân tộc chỉ bao gồm chiến Việt Nam trong 20 năm Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thống nhất đất nước từ 1954-1975. Không thể có chuyện đơn giản như vậy! Cuộc tang thương trên đất nước khốn khổ này đã xảy ra từ trước đó rất lâu, trước cột mốc 1945 kéo dài mãi về sau. Trong Gia tài người mẹ, Dương Nghiễm Mậu sẽ nói rất rõ điều này.

Nhìn rộng ra, những cuộc tao loạn thế kỷ XX và trước đó, ở thế kỷ XVIII, đều là một ký hiệu. Một ký hiệu phát nghĩa mà ta có thể đọc, ở tầng trên cùng, rằng chiến tranh nhằm thống nhất giang sơn là câu chuyện lớn của xứ sở Việt Nam, “một đất nước nhiều tủi nhục” (Dương Nghiễm Mậu). Vậy văn chương Việt Nam xử lý câu chuyện lớn này ra sao?

Thế kỷ XVIII, Nguyễn Du viết về nàng Thúy Kiều, Đoàn Thị Điểm viết về nàng chinh phụ, Nguyễn Gia Thiều viết về nàng cung nữ. Tới lượt Dương Nghiễm Mậu, ở hậu bán thế kỷ XX, ông cũng không đi lệch con đường của ba văn sĩ đời trước viết về người phụ nữ. Tất cả đều là tiếng thở dài ai oán.

Bất cứ ai được sinh ra đều muốn sống hạnh phúc trong cảnh thái bình. Người mẹ không tên của Dương Nghiễm Mậu là con gái rượu của một gia đình nề nếp với những tháng ngày tuổi thơ êm đềm. Nàng Thúy Kiều của Nguyễn Du cũng đâu khác chi. Nhưng cuộc biến loạn vẫn diễn ra, nó diễn ra chẳng thể cưỡng nổi.

Ngay từ trước khi sinh ra, ta đã gánh trên vai những oan nghiệp từ nhiều kiếp trước. Số phận đã định thì sao mà cưỡng nổi!

Nguyễn Du, nhân chứng của nội chiến Việt Nam 1771-1802, cuộc chiến long trời lở đất của Nguyễn Huệ và Nguyễn Ánh khiến cho “thập loại chúng sinh” điêu đứng, lầm than, đã viết không thể rõ ràng hơn:

“Đau đớn thay phận đàn bà,
Kiếp sinh ra thế biết là tại đâu?”

Tới lượt mình, Dương Nghiễm Mậu, dẫu không viết thơ như Nguyễn Du mà viết văn xuôi, vẫn không khác Nguyễn Du về một số phận đã định sẵn không thể tránh khỏi. “Sổ đoạn trường” đã có tên thì dẫu những kẻ siêu quần cũng chẳng thể chạy thoát thân.

Trời thì cao rộng, làm sao mà thoát. Nhân vật trong Gia tài người mẹ kể chuyện ghê rợn về lửa trời, con người sống dưới màn trời này, chạy đi đâu bây giờ khi tất cả chỗ ẩn náu đều bên dưới bầu trời. Trời cao vời vợi là một vị thần có quyền lực tối thượng áp đặt lên không chỉ loài người trần thế, cây cỏ, thú vật, chim muông, đồ vật mà còn đối với tất cả quỷ, thần khác.

“Biết đường nào mà chạy cho thoát?”. Nhân vật của Dương Nghiễm Mậu hỏi mặc dù đã biết, rất rõ ràng, câu trả lời: Không thể thoát được. Số phận của người mẹ đã được định. Số phận của dân tộc Việt Nam thế kỷ XX đã được định.

Bất chấp tất cả, người thiếu nữ – tức người mẹ thời trẻ – đã liều mình bỏ nhà theo trai, một thanh niên cao vọng có lý tưởng cách mạng. Chị chẳng muốn gì khác ngoài anh, tình yêu của anh và gia đình yên ấm. Nhưng anh vẫn ra đi khi chị bụng mang dạ chửa đứa con thứ hai. Rồi đứa lớn của bỏ chị mà đi. Người chồng thứ hai bạc nhược bị giết chết bởi thằng lính tây đen – kẻ sau đó đã cưỡng hiếp người đàn bà. Một đứa con lai tây đen là kết quả của sự tang thương, nhục nhã.

Biết làm sao được? Người mẹ ấy tự biết mình “mỏng phận”, “kiếp trước vụng tu”, sinh vào đạo ngạ quỷ và có quá nhiều tội lỗi không bao giờ lường được ở kiếp trước.

Sống phải có chết. Có gì mà lạ! Khi đã về già, trong truyện ngắn Về nhà, Dương Nghiễm Mậu viết rất đúng: Người ta vẫn biết mình chết nhưng không nghĩ đến chuyện sau đó.

“Vụng tu” là khái niệm theo Dương Nghiễm Mậu từ Gia tài người mẹ tới suốt những tác phẩm cuối đời vì văn chương Dương Nghiễm Mậu là nơi cùng tồn tại của sự sống và cái chết, âm và dương, người trần và người chết. Âm dương cách biệt ngàn trùng được nối liền bằng thứ văn chương này.

Số kiếp bắt người đàn bà phải chịu cảnh đầy đọa của đất nước thời loạn – nhưng chưa khủng khiếp bằng đọc Địa ngục có thật khi Dương Nghiễm Mậu viết về những đứa bé sơ sinh, những hài nhi chưa bao giờ được nhìn thấy ánh sáng mặt trời, những kẻ vụng tu chọn nhầm giờ tái sinh đã chết ở sự kiện Mậu Thân 1968.

Người đàn bà đó hiểu hơn ai hết chẳng thể “trách lẫn trời gần trời xa” nhưng bà than thân, oán trách những người chồng. Họ đã ở đâu mà để bà phải chịu đựng thế? Tại sao bà van xin họ hãy ghé lưng vào đây để cùng bà gánh chịu bớt cái nghiệp chướng mà trời đày đọa nhưng không ai trong hai người chịu giúp? Hai vị đã làm gì? Ta không thể không nhớ tới cuốn sách lớn của nửa đầu thập niên 1940s tức những năm tháng thuộc địa cuối cùng, của Hoàng Đạo Thúy tên Trai nước Nam làm gì? Trai nước Nam của người mẹ đây: Một kẻ chết bạc nhược và một kẻ bà bà ra đi.

Từ thuở hồng mang, con đực đã chiếm đoạt con cái. Chẳng có thứ gì được gọi là mẫu hệ hay nữ quyền cả. Trong lời oán trách của bà mẹ chẳng có gì là nữ quyền cả! Muôn đời sẽ chỉ có câu chuyện đó lặp lại. Tôi từng ngồi nghe một vị học giả phun ra một tràng nào là sự quay lại của mẫu hệ hay nhấn mạnh nữ quyền đối với hiện tượng những khu du lịch như Sapa càng ngày càng xuất hiện nhiều trẻ em lai tây. Nguyễn Huy Thiệp gọi đó là sự mất dạy của kẻ có học – một ông mồm nhồm nhoàm nhai đầy lý thuyết chưa được tiêu hóa đúng cách. Không thấy bọn Tây đến đây hiếp con gái Việt rồi phủi đít để lại hậu quả sao? Nguyễn Huy Thiệp viết không thể rõ ràng hơn về chuyện này trong Những bài học nông thôn: “Đàn ông nó chẳng thương mình đâu. Rượu thì nó ngồi mâm trên. Ngủ thì nó đè lên mình”.

Dưới đây là những lời oán trách của người mẹ đối với hai người chồng:

“Tôi oán chăng là oán các anh, oán sự bất lực của các anh. Anh đứng lặng thinh đi, bởi oán các anh cũng có ăn thua gì.

“Các anh bảo các anh phải làm gì lớn lắm, phải làm cho đời các con khỏi khổ. Phải đuổi được giặc… Nhưng rồi đi đến đâu? Một người bỏ xương trong nhà lao. Một nghiện. Đừng nghĩ tôi kể xấu. Đó là lầm lẫn, không làm đúng việc. Các anh bỏ ngay cả phận sự làm bố. Những việc làm sau này của các con tại nơi các anh. Đầu óc chúng lệch lạc và nhiễm độc. Anh chứng kiến sự giằng co trong tấn thảm kịch ngày nay anh đủ rõ.”

Oan nghiệp thì người đàn bà phải gánh chịu một mình. Nhưng bà muốn lấy tình yêu để đối xử với đám con, cả con ruột, con nuôi lẫn đứa con là sản phẩm của cuộc cưỡng hiếp năm nào. Một mình bà chẳng làm ngưng cuộc chiến tranh nhưng muốn lấy tình yêu để ngăn cảnh anh em trong nhà chém giết nhau.

“Những biến đổi đã có đó ai ngờ được, ai tránh được. Cơn lốc của một thời ở ngoài ý muốn của con người. Trong cơn lốc mù tối khói sương và gió cát đủ làm chúng ta quay cuồng biến đổi ô biết cả chính mình. Nhưng mẹ đã sống cùng với thiên bẩm một người đàn bà: chịu đựng nuôi con”.

Cánh cửa địa ngục đã mở ra, Dương Nghiễm Mậu viết ở những trang cuối cùng, sự trừng phạt đối với những tội lỗi từ những kiếp trước đối với người mẹ. Bà cầu xin người hành hình hãy cho bà giữ lại “trái tim đỏ”, còn lại tất cả thân thể xin cho hết.

“Tất cả tôi có thể cho. Hãy khoét lấy mắt, cắt lấy miệng lưỡi, chặt lấy tay chân. Tất cả, không trừ cái gì ngoài trái tim. Chỉ xin cho tôi giữ lại nguyên trái tim đỏ, tôi chỉ biết yêu thương… Xin cho tôi giữ lại chút đó. Ân huệ mà một người, một người riêng tôi xin hưởng…”

Gia tài của mẹ là gì? Là “Đời sống của các con” mà người mẹ gửi cái ước vọng của tình yêu thương.

Một tiểu thuyết (dù Dương Nghiễm Mậu cho rằng Gia tài người mẹ không hẳn là tiểu thuyết) đặc biệt u tối, bất lực nơi tình yêu thương không thể cứu rỗi con người, nơi số phận đã định thì không sao trốn chạy nổi. “Gia đình của chúng ta đã hoàn toàn tan nát hủy hại chưa?”, bà mẹ hỏi như vậy.

This entry was posted in 3.Truyện dài - Tiểu thuyết, Dương Nghiễm Mậu. Bookmark the permalink.

Ý kiến - Trả lời

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s