Tập truyện: DÒNG SÔNG RỰC RỠ (Mai Thảo)

(nguồn: Thân hữu BVCV đánh máy)

MỤC LỤC

Nói chuyện với những người viết mới

1-Bước đi một bước

2-Dòng sông rực rỡ

3-Cửa sau

4-Cầu nguyện ngoài trời

5-Chiều cuối năm

6-Lá cờ đỏ chói

NÓI CHUYỆN VỚI NHỮNG NGƯỜI VIẾT MỚI

Nói chuyện với những người viết mới, với những dấu chân sáng nay xuống núi, với những tiếng nói mới đây thôi nhập cuộc, những ý thức thoạt kia thôi vào đời, tôi có cảm tưởng đứng trước một bãi biển sớm mai, mặt bãi phẳng gương, chân trời xa và xanh, và trước mắt tôi, đang đầy lên, đang đổ về, đang dâng tới một ngọn triều thanh xuân dào dạt.

Trong cái hướng đang dâng bát ngát của triền đầy những người lữ hành làm nên đoạn đường sau này của văn học nghệ thuật Việt Nam đang khởi một cuộc hành trình tập thể đi vào đời sống. Các bạn trẻ làm nghệ thuật của chúng ta hôm nay đứng lên, đông lắm. Những người đi sau đang đuổi kịp, vượt qua, những người đi trước ; hiện tượng này trong sinh hoạt văn học nghệ thuật Việt Nam là hiện tượng của những đường máu hăng hào sinh khí nhất, những tế bào nhiều sức khỏe nhất, những mầm hạt tươi non phơi phới nhất, và tôi nghĩ đó, và tôi thành thật tin tưởng rằng những người viết trẻ của chúng ta con đường đi tới của những người viết trẻ của chúng ta với những nhành hoa đang mọc lên từ lòng tay và khối óc của những người viết trẻ chúng ta đích thực và duy nhất là nơi có chân trời, mùa màng của nghệ thuật, tương lai của văn học. Những người viết trẻ của chúng ta không thiếu nhiệt tình, có rồi ý thức, đi rồi đúng hướng, có mặt đã xong, tiếng nói đã rõ, lửa tin đỏ hồng, mặt trời giữa ngực. Thiếu chỉ là thiếu kinh nghiệm. Hãy trao tay cho những người viết trẻ những hành lý kinh nghiệm của người đi đường.

Khó nhất là cái bước đầu. Viết phải được tâm niệm và lĩnh hội như một sửa soạn chu đáo. Cái bước đầu sai yếu, hụt hơi, thì di động nào về sau cũng cứ mãi mãi là một điều chỉnh cực nhọc. Tôi lấy tôi ra mà nói, lấy nhiều bạn tôi ra mà chứng minh cho cái tầm quan trọng cực kỳ của bước chân đầu tiên đi vào văn nghệ. Phải thật khó khăn nghiêm khắc với mình. Đoạn văn, bài thơ đầu tiên không phải là một thoảng qua đầu, mà là một vết lằn đẫm nét, nó quyết định cho cả một sự nghiệp sáng tác, sau này thấy hỏng, có dụng tâm làm khác đến mấy, cũng vẫn cứ hiện hữu cái bút pháp, cái phong cách ấy của những dòng chữ đầu tiên. Bước đầu anh đi, nhìn lại, phải là một bước đi chững chạc. Không nhìn được như vậy, hãy cưỡng chống tích cực và quyết liệt với một quá sớm lên đường. Tôi thấy nhiều bạn trẻ của chúng ta hiện nay muốn đi vào con đường văn nghệ sáng tươi mà không chọn được cho mình một giờ hoàng đạo. Văn nghệ không chấp nhận cái bình thường. Nó đào thải và dìm chết cái chung chung. Nó đãi lọc, giữ lại và chỉ giữ lại những đời ngọc. Đừng lên đường đơn thuần bằng một xô đẩy tình cảm. Tới một chín vững nào đó của ý thức, tự nhiên thơ chở hồn thơ cất cánh bay. Bước chân đầu của tôi, ở trường hợp tôi, cũng là một bước hỏng. Trời trong mình chưa sáng đã đi, cho nên đã ngã bẫng vào mù sương cái bước đi thứ nhất. Thở đời sống cho đầy lòng ngực mới. Nhìn ngắm đời hiện rõ dáng hình. Cúi thật sát xuống tim óc mình mà nghe ngóng khả năng. Tim đập thật vững. Làm văn nghệ đừng khởi đầu bằng cái trạng thái đau tim.

Một người bạn tôi, đi trước, trước kia, là nhà thư Hồ Dzếnh, thuở đó thấy tôi muốn viết đã cười và bảo tôi rằng văn nghệ không phải là một tội đồ. Vậy đừng ép mình vô ích. Kinh nghiệm khởi hành của Hồ Dzếnh; Đọc, và nếu có vốn ngoại ngữ, thì dịch. Thâu nhận châu đáo cú pháp, văn phong của người, cầm nắm được thế nào là sự chính xác trong sự biểu hiện của những người viết lớn, sự nhuần nhuyễn bằng phiên dịch và chuyển tiếng những tinh hoa nhiều mật này cũng là một nuôi dưỡng tốt đẹp đưa dẫn tới khởi sinh cho mình một bút pháp riêng. Tôi cho đó cũng là một kinh nghiệm tốt. Tuy đó chỉ là một vấn đề chuyên chở, biểu hiện, một vấn đề hình thức diễn tả. Tốt vì đó không phải là chịu đựng nhiều tầng ảnh hưởng. Vượt trên sự tiếp nhận ảnh hưởng, đó là một cách thể mở rộng kiến thức đứng đắn.

Trong bài nhìn lại một năm thơ kịch truyện đăng trong Nghệ Thuật số Xuân (Bính Ngọ, 1966), tôi đã có một nhận xét lướt qua về cái hiện tượng tôi gọi là cái hiện tượng đồng phục toát ra từ một phần lớn sáng tác của những người viết trẻ. Thơ văn của những tuổi hai mươi mang chung những băn khoăn và những khát vọng đồng tính của một thế hệ lẽ tất nhiên là tiếng nói của những người cùng sống chung dưới một mái nhà tư tưởng, đi chung môt ngả đường ý thức. Nhưng sáng tạo trước hết là một biểu hiện cá nhân. Nó là cái vấn đề tâm hồn người. Trong cái chung phải có những cái riêng mới được. Những người viết trẻ của chàng ta không sai lầm chút nào đâu, khi hướng sáng tác vào những chủ đề căn bản của xã hội và đất nước chúng ta hiện nay, như chiến tranh đang lan trùm với tất cả những đau đớn, những mất mát của nó, như sự phẫn nộ của tuổi trẻ trước một xã hội ngưng đọng, như sự hoang mang ngờ vực của cả một lớp người trước lịch sử đầy biến động. Nhưng, lầm là những người trẻ tuổi của chúng ta đã tự đóng khuôn nhau trong một lối nhận thức một chiều, khi biểu hiện, sáng tác mang những vóc dáng và những hình thù giống nhau không phân biệt. Mỗi tài năng, theo tôi, trước khi dấy lên từ tập thể, chuyên chở linh hồn và ý thức tập thể, phải là một tự thành trong cô đơn, bởi nghệ thuật chính là khởi sự của ý thức chia lìa với đời sống, rồi mới bằng sự chia lìa này trở lại gia nhập đời sống trên một bình diện trí tuệ hơn, trên đường trở lại này, nghệ thuật thành hình và ý thức đã đóng một vai trò chủ động. Rõ rệt nhất trên địa hạt thơ, những bài thơ của những bạn trẻ gửi về tòa soạn Nghệ Thuật, anh Thanh Nam, anh Viên Linh đọc hết, đều gặp nhau ý nhận xét là bài nào thường cũng phảng phất giống bài nào, tưởng như thơ là những món hàng sản xuất rập khuôn, và các bạn trẻ đã thất bại ở cái chỗ không sao tạo nổi được một cái gì độc đáo.

Tại sao? Nhiều nguyên nhân. Nhưng nguyên nhân chính là tại cái lề lối sinh hoạt. Tôi gọi đó là sự sinh hoạt tập trung và đối diện. Những người viết trẻ sống bây giờ thành nhóm thành đoàn. Lúc nào cũng nhìn thấy nhau, nhìn riết chỉ thấy nhau, và cái bóng dáng của nhau đã che lấp mất của từng người những hướng đi riêng, những chân trời mới. Đừng viết như ai. Hãy viết như mình. Nương theo một bóng dáng nào mà đi cũng chẳng thể đẹp bằng cái đẹp một dấu chân độc lập. Các bạn trẻ đang rơi ngã nguy hiểm vào những vùng dễ quyến rũ lắm là những công thức và những giáo điều mới. Rơi ngã vào cái hố hình thức là tự ngăn mọi vươn phóng nhập lặn vào thực tế sinh động uyển chuyển của đời sống. Nhìn đời sống một chiều, đúc khuôn là bóng rợp đáng lo ngại nhất đang đe dọa làm mất đi cái lòa nắng và cái biếc xanh là vòm trời sáng tạo của những người viết mới chúng ta hôm nay. Tôi nghĩ sở dĩ có hiện tượng này là vì những người viết trẻ chưa hề có một vốn sống đầy đủ, cho nên biện chứng vá tất yếu đã đua nhau nghiêng nặng về hình thức diễn tả hơn là ưu tư làm đầy cái phần chứa đựng của sáng tác, bằng những kiếm tìm công phu và có chiều sâu hơn vào chân tướng sự vật. Đời sống không bao giờ đến với ta. Người viết phải tìm đến với nó. Sự thật không bao giờ hiện hình qua thoáng mắt của cái nhìn đầu. Tôi nghiệm thấy trong phần lớn những bài thơ lục bát, những đoản văn ghi nhanh, là hai thể thơ văn được sử dụng nhiều hơn cả ở những người viết trẻ, một lối tiếp nhận và biểu hiện đời sống quá ư dễ dàng, không có những chứng tích cụ thể thuyết phục người đọc rằng đó là kết quả một công trình suy nghĩ chín chắn và thấu đáo. Đề cập tới những vấn đề trọng đại, là biểu hiện một trưởng thành ý thức. Nhưng căn bản phải là nắm được vấn đề. Thấu triệt được nó. Nhìn thấy nó trên cái toàn phần toàn diện. Nếu không chỉ là cái bóng lung linh, cái hình mờ nhạt của vấn đề được chạm nhẹ và lướt thoáng đó mà thôi. Đêm nay, qua kinh nghiệm bản thân, nếu có những người bạn trẻ hỏi tôi, điều tôi vẫn trả lời là các bạn phải dành tất cả sự thận trọng vào bước chân khởi hành thứ nhất.

Con đường đi tới còn dài lắm. Gai lửa và đầy trở lực. Đất đai nghệ thuật là một vùng đầu gió. Có cứng mới đứng được ở đầu gió. Cái trạng thái hụt hơi, cái hiện tượng mới bước đi sao đã thấy cùng đường, chính là hậu quả tất nhiên của một vào đời chưa sửa soạn.

Tôi kết thúc cho một vài nhận xét trên đây vì cái thế nào và cái ra sao của những người viết trẻ chúng ta hiện nay bằng một niềm tin tưởng. Dòng văn học nghệ thuật tiền chiến khép đóng lại trong một trạng thái cạn dòng, khiến cho tiền chiến và hậu chiến trong lãnh vực văn học nghệ thuật Việt Nam, là một chặt đứt hoàn toàn, nguyên nhân sâu xa là bởi vì văn học nghệ thuật tiền chiến xem thường cái công tác mò đường, tạo điều kiện cho lớp người đang tới. Tinh thần tiền chiến là cái tinh thần chiếu trên chiếu dưới. Quan niệm người nghệ sĩ như một cá nhân lạc phách xuất chúng như chúng ta thấy ở con người Nguyễn Tuân, thái độ chiếm giữ địa vị độc tôn của những nhà văn Tự Lực Văn đoàn là phản ánh cho những chủ tâm ngăn chặn có hệ thống và có thủ đoạn sự thành hình của những người đến sau, của những người đi trước. Bây giờ khác. Những người viết trẻ ở miền Nam có đủ tất cả những điều kiện và những cơ hội tốt đẹp đồng đều như nhau để tạo cho mình một chỗ đứng dưới mặt trời. Cốt yếu là lên đường cho đúng lúc. Bằng một sửa soạn kỹ và đủ của ý thức và khả năng.

—>Bước đi một bước

This entry was posted in 4.Truyện ngắn, Mai-Thảo. Bookmark the permalink.

Ý kiến - Trả lời

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s